Truyền hình thực tế- Gà vàng ép đẻ trứng vàng: Những va chạm đầu tiên

chuongtrinhtruyenhinhHầu hết các chương trình truyền hình thực tế (THTT )ở Việt Nam đều phải mua bản quyền của nước ngoài về để “bản địa hóa”. Sự chênh lệch về nhận thức cũng như khác biệt về văn hóa đã tạo ra những độ vênh của chương trình bản địa, khiến nhiều nhà sản xuất trong nước đau đầu tính toán với các khoản lỗ hàng chục tỷ đồng.

Trục trắc bản quyền

Trừ Tiếng hát mãi xanh, các chương trình THTT phát sóng thời gian qua đều là những phiên bản nổi tiếng, đã thành công ở các nước.

Cụ thể,Hợp ca tranh tài là phiên bản Việt của chương trìnhClash of the Choirs. Bắt đầu từ một chương trình của Friday TV ở Thụy Điển, do Shine International phát hành, Clash of the Choirs đã nhanh chóng trở thành một chương trình THTT hấp dẫn tại Mỹ sau khi được phát sóng mùa đầu tiên trên kênh NBC vào tháng 12/2007.

Chưa kể phiên bản Việt, Clash of the Choirs đã có 14 phiên bản trên toàn thế giới, ở Thụy Điển, Na Uy, Phần Lan, Đan Mạch, Ba Lan, Tây Ban Nha, Pháp, Thụy Sĩ, Úc, Trung Quốc...

Tương tự,Cặp đôi hoàn hảo, bắt nguồn từ Just The Two Of Us, là chương trình THTT lần đầu tiên xuất hiện trên kênh BBC của Anh vào năm 1996. Chương trình đã được mua bản quyền và sản xuất tại hơn 17 quốc gia. Ở Ba Lan và Úc, chương trình được xem là có lượng rating cao nhất, trên 30% ở Úc và 23,67% ở Ba Lan.

“Bản chất của THTT ở các nước là khai thác scandal. Mà đã là scandal thì có độ hấp dẫn rất lớn với phần đông khán giả”, MC Quỳnh Hương của HTV nhận xét. Do vậy, mua chương trình THTT về Việt Nam chính là giải pháp an toàn cho các nhà sản xuất trong nước. 

Bên cạnh đó, theo bà Ngô Thị Bích Hiền, các đơn vị sở hữu bản quyền truyền hình thường nhìn vào dân số và mức độ phát triển ngành để định giá.

Trong bản đồ của ngành truyền hình thế giới, thị trường Việt Nam còn rất nhỏ nên việc mua bản quyền, dù là những bản quyền đang rất ăn khách trên thế giới, cũng khá đơn giản và chi phí cho việc chuyển nhượng này cũng không chiếm quá nhiều trong kinh phí tổng thể.

Đồng quan điểm, các nhà sản xuất chương trình trong nước đều cho rằng, tuy nhỏ nhưng Việt Nam đang phát triển mạnh về truyền hình nên việc mua bản quyền quốc tế thực sự không khó.Điều khó và thách thức với các đơn vị truyền hình là phương án Việt hóa có được đơn vị cung ứng bản quyền chấp nhận và có phù hợp với văn hóa Việt Nam hay không.

Bởi thực tế, các đối tác cung ứng bản quyền vẫn còn khá cứng nhắc trong việc chuyển kịch bản chương trình cho phù hợp. Đó là một trong những rào cản để các đơn vị Việt Nam tiếp cận.

Chịu lỗ giữ “format” thuần Việt

Cuối năm 2009, chương trình truyền hình chinh phục đỉnh Everest do Lasta thực hiện, phát sóng trên HTV “ngốn” 65 tỷ đồng của Tân Hiệp Phát, vừa tài trợ, vừa quảng cáo. Đây có thể xem là một trong những chương trình THTT “made in Viet Nam” đầu tiên lên sóng truyền hình và có lượng rating khá cao. Cùng với chương trình, cái tên Tân Hiệp Phát cũng từ đó trở nên quen thuộc với người dùng Việt Nam.

Ông Trương Văn Minh, Trưởng ban Chương trình, Đài Truyền hình TP.HCM, nhận xét: “Khi có quá nhiều chương trình THTT nhập khẩu, mà mỗi chương trình đều có tiêu chí riêng để hấp dẫn khán giả thì những chương trình thuần Việt cũng sẽ có chỗ đứng nhất định”.

Minh chứng cụ thể nhất là trong năm 2012, năm thứ hai xuất hiện trên sóng truyền hình, chương trình Tiếng hát mãi xanh trở thành “con cưng” của HTV vì khả năng chạm ngưỡng 20 phút quảng cáo trong thời lượng 1 chương trình, xấp xỉ với những chương trình THTT Việt hóa. 

Đứng ở góc độ nhà sản xuất, ông Phạm Lê Hiếu cho biết, các kịch bản chương trình Việt Nam sẽ rất khó cạnh tranh với kịch bản quốc tế đã từng thành công trên thế giới vì độ lan tỏa sâu rộng. 

Thế nhưng, kịch bản chương trình quốc tế vốn thường bị công thức hóa, nội dung bị đơn vị cung cấp bản quyền kiểm soát chặt chẽ nên mỗi thay đổi đều mất rất nhiều thời gian cho các bên.

“Nếu làm chương trình thuần giải trí thì việc chọn mua bản quyền quốc tế để sản xuất sẽ thuận lợi hơn. Xây dựng kịch bản thuần Việt là cách tốt để cạnh tranh trong thời điểm này”, ông Hiếu nói.

Đó chính là lý do Đông Tây Promotion phát triển Tôi là người dẫn đầu với format thuần Việt, hoàn toàn mới lạ, thu hút khán giả bằng hành trình chinh phục thử thách của 16 người chơi trẻ tuổi.

Tuy nhiên, theo bà Lê Đỗ Yến Hương, Giám đốc Điều hành Công ty Truyền thông May Q, đơn vị thực hiện chương trìnhTiếng hát mãi xanh, so với các phiên bản nước ngoài, việc tìm kinh phí sản xuất, thông qua tìm kiếm nhà tài trợ cho chương trình THTT thuần Việt rất nhiêu khê. 

Nguyên nhân là do các nhãn hàng vẫn chú trọng đến độ nổi tiếng của các chương trình THTT. Trong trường hợp củaTiếng hát mãi xanh năm đầu tiên, khi chưa biết “mặt mũi” và độ hấp dẫn của chương trình ra sao, không có doanh nghiệp nào tham gia tài trợ.

Mãi đến giai đoạn cuối, nhà sản xuất mới được sự đồng ý của sâm Alipas, nhưng khoản lỗ May Q phải chịu lên đến gần 2 tỷ đồng. Năm 2012, kinh phí thực hiện chương trình Tiếng hát mãi xanh lên đến hơn 4 tỷ đồng do lượng người tham gia quá đông, tới 3.500 thí sinh.

Kinh phí tổ chức đội lên cao nên dù Alipas vẫn tiếp tục đồng hành nhưng đơn vị này vẫn cầm chắc lỗ. “Xác định đây là chương trình dài hơi nên mục tiêu chúng tôi đặt ra chỉ là khoản lỗ ngày càng ít hơn trong 5 năm đầu tiên”, bà Yến Hương chia sẻ.

* Ông Nguyễn Đức Thanh, Phó tổng giám đốc Ngân hàng Eximbank: Đẩy giá trị thương hiệu 

- Tiêu chí chúng tôi chọn để tài trợ cho chương trình THTT là có sự tương đồng về mục tiêu. Ví dụ, slogan của Eximbank là “Ngân hàng dẫn đầu”. Khi đồng hành cùng chương trình Tôi là người dẫn đầu, chương trình có thể đưa slogan này đến với khách hàng ở Việt Nam nhiều hơn. Lúc đó, giá trị thương hiệu của Eximbank cũng ngày một cao hơn. 

* Ông Ngô Văn Tụ, Giám đốc Điều hành Vinasoy: Có riêng ngân sách để tài trợ chương trình truyền hình

- Đối với hàng tiêu dùng thì truyền hình là một trong những cách tiếp cận khách hàng tốt nhất. Đó là lý do Vinasoy có hẳn một khoản ngân sách cho hoạt động tài trợ các chương trình truyền hình. Tuy nhiên, việc lựa chọn chương trình truyền hình để đồng hành cũng không đơn giản chỉ là lượng người xem lớn. Vinasoy chỉ đồng hành cùng những chương trình gần với sản phẩm và tiêu chí của các hoạt động xã hội của công ty. Cụ thể, tiêu chí sản của phẩm Vinasoy là “Vui và Ngon”, do đó, chúng tôi gắn bó với Vượt lên chính mình hay Hợp ca tranh tài vì các chương trình đều có tính chất thiện nguyện, giúp đỡ những người khó khăn nhưng tính hài hước, giải trí cũng rất cao.

ĐẶNG QUÝ YÊN

Theo DNSG