Đủ kiểu cạnh tranh không lành mạnh

canhtranh

Theo Mai Vân Báo NLĐO

28-05-2008 05:24:05 GMT +7

Sắt, thép, xi măng đang được cho là có một số DN liên kết làm giá. Ảnh: H.THÚY

 

 

Theo đánh giá của Tổ chức Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng quốc tế, doanh nghiệp là “nguồn nguy hiểm cao độ”, đôi khi chỉ vì lợi nhuận mà vi phạm chuẩn mực cạnh tranh gây hại cho người tiêu dùng

 


“Áp dụng pháp luật cạnh tranh không phải để tăng cường năng lực cạnh tranh như các doanh nghiệp (DN) vẫn thường nghĩ mà là để chế tài, trừng phạt các DN cạnh tranh không lành mạnh” – tiến sĩ Bùi Nguyên Khánh, Viện Nhà nước và Pháp luật, nhận định. Ông cũng cho rằng các DN cần thay đổi quan niệm để hạn chế vi phạm pháp luật cạnh tranh ảnh hưởng xấu đến uy tín của DN cũng như xâm phạm quyền lợi của người tiêu dùng (NTD).


Bắt tay để... độc quyền


Theo thống kê trên thế giới, 99% vụ vi phạm về sở hữu trí tuệ đều vi phạm pháp luật cạnh tranh. Tương tự, Tổ chức Bảo vệ quyền lợi NTD quốc tế cũng đánh giá, DN là “nguồn nguy hiểm cao độ”, đôi khi chỉ vì lợi nhuận mà vi phạm chuẩn mực cạnh tranh gây nguy hại cho NTD. Chính vì vậy, pháp luật cạnh tranh nhằm bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ của DN và quyền lợi của NTD. Ông Trương Trọng Nghĩa, Giám đốc Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư TPHCM, cho biết: Hiện có rất nhiều DN thỏa thuận hạn chế cạnh tranh tạo thế độc quyền, khiến NTD ít có cơ hội lựa chọn sản phẩm đúng giá.


Một trong những trường hợp thỏa thuận hạn chế cạnh tranh giữa các DN điển hình nhất là vụ “lùm sùm” giữa hãng taxi Sao Việt với Hiệp hội Taxi cách đây vài năm. Khi tất cả các DN taxi thuộc Hiệp hội Taxi đều thống nhất mức cước 12.000 đồng/2 km đầu tiên và 10.000 đồng/km tiếp theo thì Sao Việt tung ra mức giá rẻ hơn là 10.000 đồng/2 km đầu tiên và 8.000 đồng/km tiếp theo. Lúc này, NTD mới biết là từ trước đến nay mình bị móc túi hội đồng.

Cần có tình báo kinh tế

Các chuyên gia kinh tế nhận xét: Nhận dạng các vụ vi phạm pháp luật cạnh tranh là một chuyện, còn xử lý được những vụ việc này hay không lại là một chuyện khác. Muốn xử lý thì phải chứng minh được những hành vi vi phạm cụ thể của DN. Vì vậy, tại các nước đều có tình báo kinh tế để thực hiện việc này. Theo Viện Nhà nước và Pháp luật, VN cũng cần có tình báo kinh tế, nhất là trong giai đoạn hội nhập kinh tế quốc tế nhằm phát hiện sớm nhất nguy cơ cấu kết giữa các DN gây ảnh hưởng xấu đến nền kinh tế quốc gia và quyền lợi của NTD.

Tương tự, Nhà nước đã cấm các DN tự phân chia thị trường nhằm kiểm soát thế độc quyền, cản trở sự lựa chọn sản phẩm của NTD nhưng thực tế vẫn diễn ra ở thị trường bia. Tiến sĩ Bùi Nguyên Khánh chỉ rõ: Ai cũng thấy từ biên giới phía Bắc đến Thanh Hóa là thị trường độc quyền của bia Hà Nội; từ Nghệ An đến Thừa Thiên - Huế lại là “sân” của bia Halida; từ Quảng Nam đến Quảng Ngãi là thủ phủ của bia Huda và khu vực còn lại nằm trong tầm kiểm soát của bia Sài Gòn. Hay như NTD phải mua ô tô lắp ráp trong nước của các DN thuộc Hiệp hội Ô tô có giá cao gấp 3 lần giá ô tô của các nước khác và là mức cao nhất thế giới.


Quảng cáo, khuyến mãi đấu nhau, NTD lãnh đủ


Việc sáp nhập các DN nhằm tập trung kinh tế như các tổng công ty 90, 91 vô hình trung tạo ra thế độc quyền khổng lồ dễ nhận thấy ở Tập đoàn Than, Tập đoàn Viễn thông... Nguy hiểm hơn là các DN thuộc tổng công ty, tập đoàn lại có điều kiện liên kết về giá gây xáo trộn thị trường, như thép, xi măng, gạo... không thiếu nhưng các mặt hàng này vẫn “sốt” giá. Hiện nay, một số cơ quan Nhà nước còn quy định là cán bộ, nhân viên đi công tác phải mua vé máy bay của Vietnam Airlines mới được thanh toán; một số sở GD-ĐT còn quy định các trường chỉ được mua bảo hiểm thân thể học sinh của Tập đoàn Bảo Việt... Việc ép buộc khách hàng ngừng giao dịch với một DN khác để giao dịch với DN của mình là vi phạm pháp luật cạnh tranh nhưng thực tế vẫn xảy ra. Như cách đây hai năm, Tập đoàn Điện lực VN đã ra công văn yêu cầu tất cả các nhân viên đang sử dụng dịch vụ viễn thông của đơn vị khác phải chuyển sang sử dụng dịch vụ viễn thông điện lực và còn thông báo đây là cơ sở để xem xét, đề bạt, bổ nhiệm, khen thưởng trong công tác cán bộ. Nếu không sử dụng dịch vụ viễn thông điện lực thì nhân viên đó bị đánh giá “thiếu tinh thần trách nhiệm”.


Nhiều DN sử dụng quảng cáo, khuyến mãi nhằm cạnh tranh lẫn nhau thông qua những mẫu quảng cáo có nội dung tương tự và so sánh gián tiếp; hoặc khuyến mãi đổi sản phẩm của đối thủ cạnh tranh mà NTD đang sử dụng để lấy sản phẩm nguyên gói do DN mình sản xuất khiến NTD trở thành con rối cũng là kiểu cạnh tranh không lành mạnh. Tuy nhiên, hiện pháp luật cạnh tranh quy định chỉ xử lý hai sản phẩm so sánh trực tiếp nên đây là kẽ hở để các DN so sánh gián tiếp qua mặt cơ quan chức năng. Vì vậy mới có trường hợp cả hai sản phẩm bột giặt đều quảng cáo là sản phẩm của mình giặt quần áo trắng nhất so với những sản phẩm còn lại. “Sắp tới, pháp luật cạnh tranh sẽ đưa thêm điều kiện so sánh gián tiếp trong việc giải quyết các vụ cạnh tranh không lành mạnh” - tiến sĩ Bùi Nguyên Khánh nói.


Mai Vân