Bảo hộ chỉ dẫn địa lý: Lợi ích kinh tế cho hàng nông sản

 

 

 

 

Phùng Long - Báo Kinh Tế Việt Nam

Giá bán sản phẩm mang chỉ dẫn địa lý luôn cao hơn giá bán các sản phẩm cùng loại: giá rượu vang Champagne (Pháp) cao 8 lần giá rượu vang thông thường, tương tự chè (Srilanka), lụa (Thái Lan), rượu mạnh (Scotland) .. cũng có giá bán rất cao. Trong khi Việt Nam có 11 sản phẩm nông nghiệp đã được đăng ký chỉ dẫn địa lý trong nước, 68 chỉ dẫn địa lý khác có khả năng được bảo hộ, vẫn chưa được quan tâm khai thác hết các lợi thế.

Các điều lợi
Theo các chuyên gia, triển khai tốt việc xây dựng, quản lý, khai thác càng nhiều sản phẩm mang chỉ dẫn địa lý càng mang lại nhiều lợi ích kinh tế cho hàng nông sản, đặc biệt đối với Việt Nam, một trong các nước hàng đầu trên thế giới về xuất khẩu nông sản: hạt tiêu, gạo, cà phê, điều…
Tại Việt Nam, xây dựng tốt các sản phẩm  nông nghiệp dựa trên cơ chế bảo hộ chỉ dẫn địa lý sẽ hỗ trợ hữu hiệu cho nền sản xuất nông nghiệp nhỏ lẻ, DN, trang trại, hộ sản xuất cá thể, vì họ không đủ khả năng xây dựng, phát triển thương hiệu riêng; đồng thời còn có thể góp phần thiết lập được một hệ thống quản lý sản xuất, lưu thông, phân phối riêng cho sản phẩm mang chỉ dẫn địa lý tại Việt Nam.
Hơn nữa, trong những năm gần đây, xu hướng thế giới đang chuyển sang sử dụng các sản phẩm tự nhiên và tại Việt Nam mức thu nhập người dân tăng, nhất là ở các đô thị, vì thế thị trường trong nước và thế giới sẽ tiếp tục tăng nhu cầu tiêu thụ các chủng loại sản phẩm này.
Xây dựng tốt các sản phẩm nông nghiệp dựa trên cơ chế bảo hộ chỉ dẫn địa lý còn giúp Việt Nam có cơ sở pháp lý hợp tác với quốc tế về bảo hộ chỉ dẫn địa lý, vì tương lai, chắc chắn sẽ có một số nước cùng Việt Nam ký kết các điều ước song phương, đa phương về bảo hộ chỉ dẫn địa lý của nhau.
Ông Antonio Berenguer, Tham tán Thương mại, Phái đoàn EU tại Việt Nam, mới đây, trong hội thảo “Đáp ứng các yêu cầu về chỉ dẫn địa lý và quy tắc xuất xứ nhằm nâng cao khả năng tiếp cận thị trường và cạnh tranh của hàng nông sản Việt Nam” tổ chức tại TPHCM nhận định, Việt Nam là vùng nông nghiệp nhiệt đới, phong phú, đa dạng sinh học, 50-60% người dân tham gia vào sản xuất nông nghiệp, sản phẩm nông nghiệp chiếm 20-30% GDP, nên Việt Nam có đầy đủ điều kiện phát triển nền nông nghiệp dựa trên cơ chế bảo hộ chỉ dẫn địa lý…

Tuy nhiên
Theo số liệu thống kê, cả nước, mới có 11 sản phẩm chỉ dẫn địa lý được đăng ký (chè San Tuyết - Mộc Châu, nước mắm - Phú Quốc, Thanh Long - Bình Thuận, cà phê nhân - Đăk Lăk, nước mắm - Phan Thiết, bưởi quả - Đoan Hùng, Phú Thọ, hoa hồi - Lạng Sơn, gạo tám - Hải Hậu, vải thiều - Thanh Hà, cam – Vinh, Nghệ An, chè - Tân Cương, Thái Nguyên, và một số chỉ dẫn địa lý được bảo hộ dưới danh nghĩa nhãn hiệu tập thể: vú sữa - Vĩnh Kim, thanh long - Chợ Gạo, xoài cát - Hoà Lộc, nếp bè - Chợ Gạo, sầu riêng - Ngũ Hiệp… đến nay vẫn chưa được quản lý, khai thác để mang lại hiệu quả cao nhất.
Hiện chưa chỉ dẫn địa lý nào của Việt Nam được đăng ký bảo hộ ở nước ngoài (vì thế chỉ dẫn địa lý Phú Quốc từng bị một doanh nghiệp Thái Lan đăng ký nhãn hiệu tại Pháp), và do thiếu kinh nghiệm, chưa chỉ dẫn địa lý nào đã  đăng ký trong nước được tổ chức khai thác, quản lý một cách có hệ thống vì thế chưa thật sự mang lại lợi ích cho cộng đồng các nhà sản xuất, kinh doanh, chưa hỗ trợ được tích cực cho công tác XTTM ra thị trường nước ngoài.
Chưa được quản lý, khai thác tốt nên hiện tượng sản xuất, buôn bán sản phẩm giả mạo chỉ dẫn địa lý có hướng gia tăng, làm giảm uy tín các đặc sản. Bà Nguyễn Thị Tịnh, Chủ tịch Hội các nhà sản xuất nước mắm Phú Quốc cho biết, 90% nước mắm gắn nhãn hiệu Phú Quốc ở thị trường trong nước không có nguồn gốc từ Phú Quốc. Hàng năm Phú Quốc chỉ sản xuất được 15 triệu lít nước mắm, nhưng trên thị trường lưu hành gần 150 triệu lít nước mắm gắn nhãn Phú Quốc.

Vì vậy
Trong Dự thảo “ Cơ chế bảo hộ chỉ dẫn địa lý cho nông sản và thực phẩm theo pháp luật Việt Nam” (tài liệu từ Cục Sở hữu Trí tuệ được biên soạn với sự hỗ trợ của Uỷ ban châu Âu) nêu rõ, để khai thác tiềm năng phong phú các đặc sản trong nước được bảo hộ chỉ dẫn địa lý, ngành nông nghiệp cần triển khai ngay một số biện pháp nhằm xây dựng, quản lý và khai thác các nông sản có tiềm năng dựa vào cơ chế bảo hộ chỉ dẫn địa lý.
Trong triển khai thực hiện nên sớm xây dựng mô hình chuẩn về xây dựng, quản lý, khai thác các sản phẩm có tiềm năng được bảo hộ chỉ dẫn địa lý, và đưa cơ chế bảo hộ chỉ dẫn điạ lý vào một phần trong chính sách phát triển nông nghiệp. Đồng thời ngành nên sớm xúc tiến việc đăng ký bảo hộ chỉ dẫn địa lý ra nước ngoài cho những nông sản đã đăng ký bảo hộ trong nước, đặc biệt ở những quốc gia có nhiều người Việt sinh sống như Mỹ, Pháp, Đức, Nga …
Các địa phương nên rà soát lại các đặc sản, tiến hành các thủ tục chỉ dẫn địa lý cho các đặc sản này, rồi tổ chức khai thác, quản lý, có thể xây dựng mô hình chuẩn cho một sản phẩm rồi nhân rộng ra. Công tác chống sản xuất, buôn bán hàng hoá giả mạo chỉ dẫn địa lý trên địa bàn nên được tăng cường nhằm bảo vệ danh tiếng, uy tín của các sản phẩm mang chỉ dẫn địa lý.
Bên cạnh đó, các cơ quan chức năng nên sớm xúc tiến đàm phán các điều ước quốc tế song phương về công nhận và bảo hộ chỉ dẫn địa lý với các nước là thị trường tiềm năng của nông sản Việt Nam; đồng thời tăng hợp tác trong lĩnh vực chỉ dẫn địa lý với các nước như Thụy Sĩ (chương trình hợp tác đặc biệt giữa Việt Nam và Thụy Sĩ trong phát triển chỉ dẫn địa lý), Pháp (đã hỗ trợ tốt Hiệp hội sản xuất gạo Hải Hậu đăng ký chỉ dẫn địa lý “Hải Hậu” cho gạo tại Việt Nam)... /.