Người tiêu dùng lạc lối trong “rừng” luật

altNhững slogan “vì quyền lợi người tiêu dùng”, ”khách hàng là thượng đế” đâu đó vẫn được các doanh nghiệp giăng đầy nhưng thực tế hiện nay “Tiền của chúng ta” vẫn không đi liền với “Quyền của chúng ta”. Người tiêu dùng vẫn lúng túng, yếu thế dù pháp luật có cả một hệ thống các quy định hiện hành về bảo vệ người tiêu dùng.


Hệ thống pháp luật Việt Nam hiện có khá nhiều quy định có mục đích hoặc có tác dụng bảo vệ người tiêu dùng (BVNTD), bao gồm cả đạo luật cơ bản là Hiến pháp, các đạo luật chung như Bộ luật Dân sự, Bộ luật Hình sự, các văn bản về doanh nghiệp, đầu tư, thương mại, cạnh tranh, các văn bản điều tiết chuyên ngành (như ngân hàng, y tế, du lịch…) và những văn bản pháp luật quy định riêng về vấn đề bảo vệ người tiêu dùng.

 

Tuy nhiên một thực tế lâu nay cho thấy người tiêu dùng vẫn phải đi tìm cái “Quyền” của mình trong vô vàn những quy định mà không biết điểm dừng mình cần ở đâu. Bởi một lẽ các quy định BVNTD còn rất chung chung, thiếu những biện pháp để đảm bảo thực thi các trách nhiệm này. Có chăng chỉ mới dừng ở việc ghi nhận quyền của người tiêu dùng và xác định trách nhiệm trong việc bảo vệ người tiêu dùng của các cơ quan, tổ chức, cá nhân.

 

GS-TS Lê Hồng Hạnh, Viện trưởng Viện Khoa học pháp lý, Bộ Tư pháp cũng đã từng đưa ra nhận xét, tình trạng các quy định trong nhiều văn bản pháp luật về BVNTD ở nước ta còn thiếu tính cụ thể gây khó khăn trong việc triển khai trên thực tế. Trong pháp lệnh bảo vệ quyền lợi NTD năm 1999 đưa ra nhiều quy định về quyền của NTD và trách nhiệm của nhà sản xuất, kinh doanh hàng hoá nhưng các quy định về cơ chế thực hiện các quyền của NTD và trách nhiệm của nhà sản xuất, kinh doanh lại thiếu. Chẳng hạn, theo quy định của Pháp lệnh, NTD có quyền lựa chọn hàng hoá, quyền được thông tin, tuy nhiên, ai có trách nhiệm bảo đảm cho NTD các quyền năng đó và việc bảo đảm các quyền năng đó như thế nào lại chưa được quy định rõ. Làm thế nào để NTD có thể tự mình hành xử các quyền năng này, coi các quyền năng đó như một thứ công cụ để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình lại chưa được quy định cụ thể.

 

So sánh với các quốc gia khác trên thế giới mới thấy người tiêu dùng Việt đang quá thiệt thòi. Chẳng hạn, trong pháp luật BVNTD của một số nước như Pháp, Canada, Anh v.v.. có quy định bảo vệ quyền được lựa chọn hàng hoá của NTD bằng việc quy định đối với các hợp đồng bán hàng trực tiếp (khi người bán hàng mang hàng hoá đến để tiếp thị tại nhà của NTD), NTD có những đặc quyền nhất định. Một quyền rất nhỏ nhưng hiện nay lại bị ràng buộc bởi quy định rằng, nếu NTD đã đồng ý mua hàng thì NTD không có quyền trả lại hàng đã mua nếu không được sự đồng ý của người bán. Còn với các quốc gia khác thì NTD sẽ có quyền trả lại hàng hoá, đòi lại tiền đã trả trong thời hạn từ 7 đến 10 ngày mà không cần giải thích lý do, kể cả sự không chấp thuận của người bán hàng.

 

Ngay trong pháp lệnh bảo vệ quyền lợi NTD (1999), NTD ít thấy mình thực sự được lợi gì từ sự tồn tại của các quy định trong đó. Pháp luật BVNTD hiện còn khá nhấn mạnh tới vai trò của các cơ quan quản lý hành chính nhà nước mà chưa chú trọng thoả đáng tới việc khuyến khích NTD tự bảo vệ quyền lợi của mình. Việc xử phạt các vi phạm quyền lợi NTD thường ít được công khai hoặc có công khai thì NTD cũng chưa cảm nhận được mình sẽ được lợi trực tiếp gì từ việc xử phạt ấy. 

Ảnh minh họa

 


Nhân ngày Quốc tế người tiêu dùng 15/3, ông Bạch Văn Mừng, Cục trưởng Cục Quản lý cạnh tranh cũng cho rằng: “Thực tế hiện nay, NTD ít dùng đến cách giải quyết trong pháp lệnh này với nhiều lý do: thứ nhất là yếu tố tâm lý là người Việt Nam rất ngại tranh tụng tại toà. Điều thứ hai cho thấy cơ chế giải quyết tại toà án đối với các tranh chấp về quyền lợi NTD còn rất dài dòng và phức tạp. NTD khi thấy vi phạm không quá lớn mà lại phải đi qua cuộc tranh tụng kéo dài thì họ rất ngại.

 

Chính vì vậy nhiều khi họ bày tỏ quan điểm của mình với các cơ quan truyền thông để có thể có được những tác động nhất định. Một mặt giới truyền thống cũng cần tuyên truyền để NTD biết họ có quyền được khiếu nại và cần tận dụng cái quyền đó chứ không nên không sử dụng quyền mà chỉ đi bày tỏ những quan ngại, những bức xúc….”.

 

Tuy nhiên, phải thừa nhận rằng, hệ thống chế tài áp dụng đối với các vi phạm quyền lợi của NTD vẫn còn có những điểm bất hợp lý, gây khó khăn cho NTD trong việc tự bảo vệ quyền của mình. NTD vẫn yếu thế khi bảo vệ quyền lợi của mình, bởi khả năng tiếp cận thông tin đối với quy trình sản xuất, kinh doanh để chứng minh sự vi phạm quyền lợi của NTD là rất khó. Trong khi việc truy cứu trách nhiệm dân sự đối với những vi phạm quyền lợi của NTD vẫn buộc NTD phải chứng minh rất nhiều nội dung trong đó có cả việc chứng minh vi phạm của tổ chức,cá nhân sản xuất, kinh doanh.

Điều này cho thấy vì sao, NTD khi bị vi phạm về quyền lợi họ chỉ còn cách tìm sự trợ giúp từ các cơ quan truyền thông".

Sắp tới đây, Dự thảo Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng mà Bộ Công Thương chủ trì xây dựng sẽ trình Quốc Hội thông qua. Hy vọng Luật BVNTD sẽ đi theo hướng, làm sao những tranh chấp tại toà án, cơ quan hành chính sẽ rất đơn giản và nhanh gọn, không để cho NTD phải quá tốn thời gian, công sức. Và quyền của người tiêu dùng thực sự được đảm bảo. Không chỉ vậy, NTD sẽ không quá lung túng và mất công đi tìm sự công bằng trong cả “rừng” luật.

 

Điều quan trọng hơn, dù luật chưa hoàn thiện thì chúng ta cần nhận thức rằng 85 triệu người dân Việt Nam là 85 triệu NTD và người tiêu dùng đã có vài trò đặc biệt quan trọng như thế nào trong nền kinh tế này. Năm 2008, 2009 sự suy thoái kinh tế toàn cầu đã ảnh hưởng rất lớn tới bức tranh kinh tế VN, xuất nhập khẩu giảm sút rất lớn nhưng nhờ có tiêu dùng trong nước, nhờ 85 triệu người dân Việt Nam, mà hoạt động sản xuất trong nước có thể trụ vững, từ đó giúp Việt Nam duy trì được tốc độ tăng trưởng chung của nền kinh tế.

 

Khổng Nhung

 

Theo Vnmedia