Dư chấn của suy thoái kinh tế tới người tiêu dùng

Khi kinh tế đã hồi phục sau một cơn khủng hoảng và suy thoái, liệu người tiêu dùng có tiếp tục xông xênh như trước suy thoái không? Các công ty sẽ không thể áp dụng mãi một chiếc lược maketing cũ để kỳ vọng công việc làm ăn của mình sẽ lại huy hoàng như trong quá khứ.

Trong lễ công bố FAST500- bảng xếp hạng 500 doanh nghiệp tăng trưởng nhanh nhất Việt Nam năm 2010 vừa qua, GS John Quelch, hiệu trưởng Trường kinh doanh quốc tế châu Âu- Trung Quốc, nguyên phó hiệu trưởng Trường kinh doanh Harvard đã chia sẻ những nghiên cứu, phát hiện thú vị về xu hướng tiêu dùng thế kỷ 21 thời hậu suy thoái.

Sự cẩn trọng khi móc hầu bao thời suy thoái

Kinh tế suy thoái khiến cho nhiều người thất nghiệp, thu nhập giảm đi và việc chi tiêu sẽ phải thắt chặt lại.

Đó là một xu hướng tiêu dùng tất yếu phản ứng lại với tình hình kinh tế khó khăn nhưng theo những gì "thầy phù thủy maketing" John Quelch phân tích, những suy tính căn cơ của người tiêu dùng thời kỳ này mới là điều cốt tử cần hiểu rõ.

Đầu tiên, người dân sẽ giảm mức tiêu dùng, sẽ co lại những đòi hỏi trước đây về chất lượng, số lượng. Ông kể, sản phẩm Tide, một thương hiệu bột giặt ở Mỹ có khá nhiều "đẳng cấp" để lựa chọn. Tide có một dòng sản phẩm mà bao bì đề chữ "bột giặt tiêu chuẩn", nghĩa là loại bột giặt có chất lượng "vừa đủ" để giặt sạch nhưng mức giá sẽ thấp hơn so với loại đẳng cấp cao hơn. Rõ ràng, người tiêu dùng có thể chọn loại bột giặt này để tiết kiệm hơn.

Chất lượng và giá cả luôn là hai thứ tác động trực tiếp tới các quyết định mua sắm, khi khó khăn, người tiêu dùng có thể mở lòng, dễ tính hơn với chất lượng nhưng sẽ vô cùng khó tính với vấn đề giá cả.

Sự thay đổi phổ biến nhất là người ta sẽ tìm hàng rẻ hơn, sẵn sàng bỏ thời gian để so sánh giá cả hàng cùng loại, nghe ngóng cách kênh "tư vấn" từ gia đình, đồng nghiệp hay thậm chí là bạn quen trên mạng... để nhằm kiếm được hàng rẻ mà vẫn đáp ứng nhu cầu của mình. Thay vì thói quen shopping một cách ngẫu hứng, mua sắm cả "bó", người tiêu dùng sẽ giảm tần suất shopping đi và chờ các đợt khuyến mại, giảm giá và mua riêng lẻ...

Ông dí dỏm nói, có lẽ khi suy thoái, người ta không thể không đánh răng, người ta không thể quảng cáo hãy đánh răng 1 lần thay vì 2 lần vì kinh tế suy thoái. Đối với nhóm hàng hóa dịch vụ thiết yếu thì vẫn phải mua sắm, nhưng chắc chắn, các hành xử tiêu dùng đã thay đổi rất nhiều.

Xu hướng tiêu dùng khó "hồi phục" như trước

Một câu hỏi đặt ra là, sau khi thoát khỏi suy thoái, nền kinh tế hồi phục thì liệu người tiêu dùng có quay trở lại thói quen chi tiêu như trước suy thoái không?

Câu trả lời dường như là không! Người tiêu dùng đã nhận ra và nghi ngại chính cách tiêu dùng hoang phí của mình trước kia.

Nghiên cứu của GS John Quelch cho hay, khảo sát về Deloitte cho thấy, 26% người tiêu dùng Mỹ sẽ không bao giờ tiêu dùng nhiều như họ đã từng thể hiện trước khi kinh tế suy thoái. Với Avon, chỉ 13% những người bị syu giảm tài chính trở lại thói quen tiêu dùng trước kia của mình. Còn ở Ford, hãng này cho biết sẽ không thể quay trở lại thời đình điểm sản xuất mà hãng đã từng làm như trong quá khứ.

Một chuẩn mới về xu hướng tiêu dùng khi kinh tế hồi phục đã được thiết lập.

Nghiên cứu của vị Giáo sư đúc kết rằng, ở thời đại sau này, người tiêu dùng có thể sẽ đi theo 4 hướng là tiêu dùng đơn giản hóa hơn, có trách nhiệm hơn, thích tự phục vụ và tham gia phổ biến mua sắm trực tuyến.

Đơn cử như xu hướng tiêu dùng có trách nhiệm chẳng hạn, những người tiêu dùng trẻ tuổi sẵn sàng chọn một thương hiệu vì doanh nghiệp ấy có trách nhiệm xã hội, bảo vệ môi trường, đóng góp vào quá trình giải quyết các vấn đề toàn cầu. Ông cho hay, hiện nay, tập đoàn Wall Mart ở Mỹ, Tesco ở Anh đang khuyến khích tất các nhãn hàng hóa do mình bán lẻ phải công bố lượng các- bon đã sử dụng trong quá trình sản xuất sản phẩm và in trên bao bì sản phẩm. Kết quả là người tiêu dùng sẽ đưa ra quyết định dễ dàng hơn khi họ thấy trên bao bì chỉ số này.

Tiêu dùng trực tuyến sẽ phát triển mạnh mẽ hơn bao giờ hết, bởi chính suy thoái khiến người ta trở nên có nhiều thời gian ôm máy tính, lướt web hơn và họ phát hiện những giá trị tiện ích tuyệt vời của hình thức này mang lại. Năm 2010, người Mỹ dùng 28% thời gian tra cứu trực tuyến so với tổng lượng thời gian mà họ tiếp cận các phương tiên khác như đọc báo, xem tivi, quảng cáo.

Cuối cùng, thầy phù thủy maketing khuyên rằng, muốn theo đuổi thành công trong kinh doanh, các CEO không thể cứ ngồi trong phòng làm việc và tự khen mình được. Các CEO  phải chủ yếu dành thời gian đi quan sát thị trường, trao đổi với nhân viên của mình, lắng nghe khách hàng của mình.

Và vị GS không quên nhấn mạnh một điểm tưởng cũ nhưng không bao giờ được phép quên: không có người tiêu dùng, sẽ không có kinh doanh và cũng chẳng có doanh thu. Dù ở Mỹ, Việt Nam hay Trung Quốc, Đức, chẳng người tiêu dùng nào muốn hoán đổi giá cả với chất lượng, nên các công ty vẫn phải nỗ lực điều chỉnh sản phẩm theo hướng này.

Phạm Huyền / VEF