Thương mại điện tử với DN nhỏ: “để tính sau đi”

Với 39% dân số, 34 triệu người sử dụng internet, 16% người tìm kiếm địa điểm thương mại trên thiết bị di động, tỷ lệ truy cập internet liên quan thương mại điện tử (TMĐT) chiếm 55%, nhưng tỷ trọng giao dịch TMĐT chính thức tại Việt Nam đang ở mức khiêm tốn 2,12% tổng mức bán lẻ (B2C).

Thời gian gần đây, có dịch vụ khá thú vị tại chợ Bến Thành, đó là “đi chợ giúp qua Facebook” và giao hàng tận nhà. Bà Thuỷ là một phụ nữ làm việc tại một tập đoàn đa quốc gia, bận rộn từ sáng đến tối nhưng lại thích nấu những món tươi ngon cho gia đình. Bà có cách giải quyết vấn đề rất gọn. Sáng sớm trước khi đi làm, bà Thuỷ nhắn tin “SMS” order đơn hàng nguyên liệu cho món “mì Quảng” gửi cho chị Ba, một tiểu thương chuyên dịch vụ “đi chợ giúp” – chị Ba chụp hình các nguyên liệu đặc biệt là các loại thịt (xương, thịt nạc, tôm...) dùng Viber gửi lại cho bà Thuỷ chọn lựa. Sau khi bà Thuỷ chọn, chị Ba mua hộ, đóng gói rồi đưa ngay cho bác xe ôm giao tận nhà, kèm biên lai, rồi nhận tiền thanh toán từ người giúp việc của bà Thuỷ, kết thúc quy trình. Mất chỉ khoảng 60 phút.

thương mại điện tử

Vẫn còn đó cuộc tranh luận sau gần thập niên...

Chuyện trên có thể xem là hình thức ứng dụng thương mại điện tử “dân dã” có lợi cho các bên. Các mô hình e-commerce/B2C (dành cho người tiêu dùng) hoặc C2C (người tiêu dùng cho người tiêu dùng) tương tự đang nở rộ khắp nơi, cả với người già. Đây là cách dùng tiến bộ công nghệ thông tin, internet, mobile-ap kết hợp xu hướng chuộng sản phẩm làm bằng tay, xu hướng kinh tế cộng tác/chia sẻ, đồng thời cũng thể hiện nghịch lý khi liên tưởng tới doanh nghiệp ở cấp độ cao hơn – doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs).

Chúng ta thấy các doanh nghiệp bán lẻ lớn như TGDĐ, VTA, NK... đã sử dụng thương mại điện tử  song hành hoạt động bán lẻ tại cửa hàng (store) bung ra cả quốc tế từ mươi năm qua và tỷ trọng kênh TMĐT ngày một gia tăng. Nhưng đa số doanh nghiệp Việt vừa và nhỏ thì vẫn cho là thương mại điện tửchưa phù hợp với quy mô còn nhỏ của mình hoặc đó là “phong trào của giới trẻ”, hoặc nghĩ, đây là chuyện của Lazada, Alibaba, eBay, Amazon nên thôi để đó tính sau đi...

Theo nghiên cứu của tiến sĩ Huilan Zhang và Sam C. Okoroafo (đại học University of Toledo, OH, USA, 2013) thì có năm yếu tố cốt yếu có tính đối xứng ảnh hưởng đến kết quả thực hiện TMĐT đối với doanh nghiệp SMEs. Đầu tiên là hiệu năng áp dụng công nghệ thông tin – kế là khả năng tạo ra an toàn và niềm tin đối với khách hàng – ba là nhờ TMĐT mà hiểu xu hướng thị trường – bốn là khách hàng, đối tác, đối thủ được cộng hưởng bởi khả năng tiếp thu – áp dụng kiến thức kinh doanh của doanh nghiệp – và cuối cùng nhấn mạnh yếu tố sự hỗ trợ từ chính phủ thông qua hệ thống chính sách, luật lệ rõ ràng đối với e-commerce, cùng với hạ tầng internet mạnh mẽ.

Việt Nam thực sự chỉ gặp trở ngại chủ yếu ở khâu người tiêu dùng còn chưa quen thanh toán qua mạng và chưa tin chất lượng hàng hoá. Tuy vậy, tại Việt Nam quan ngại này đã được linh hoạt giải quyết bằng việc thanh toán khi nhận hàng (COD) hoặc cách cho đổi – trả hàng – hoàn tiền nếu không vừa ý.

Thiết nghĩ doanh nghiệp SMEs dù là “già” (chủ doanh nghiệp có độ tuổi trên 40) hay “trẻ”, cũng nên nhanh chóng tiếp cận mô hình TMĐT để quyết định lộ trình thay vì “thả trôi” theo thời gian.

Và đã vượt qua ý nghĩa một kênh phân phối...

Hồi tháng 9.2014, Alibaba của Jack Ma đã IPO tại thị trường chứng khoán New York (NYSE) được định giá 168 tỉ USD, được xem là kỷ lục IPO tại NYSE, gấp ba giá trị định giá của eBay với doanh số năm 2014 là 420 tỉ USD, gấp bốn lần eBay cộng với Amazon.

Jack Ma, một giáo viên toán với mức lương khởi nghiệp là 12 USD/tháng đã đóng gói hiện thực hoá thành công vượt bậc thông qua TMĐT, bằng việc tạo một hệ sinh thái TMĐT hoàn chỉnh gồm 25 đơn vị kinh doanh bao phủ hầu hết các lĩnh vực thương mại như sàn giao dịch cho doanh nghiệp nhỏ, bán lẻ cho người tiêu dùng, dịch vụ đám mây điện tử phục vụ cho các hệ thống quản trị của doanh nghiệp, cổng thông tin (portal) kết nối dành cho người Trung Quốc, “chợ hàng hiệu – cao cấp” (B2C online shopping for good brand name); ngân hàng, logistics...

Tôi biết câu chuyện thực tế liên quan Alibaba. Bạn tôi tên N., đang là CEO công ty dệt nhuộm gặp khó năm 2008: giá mặt hàng vải dệt xuất đi thị trường Trung Đông giảm 30%, trong lúc giá mua nguyên liệu sợi trong nước chỉ giảm 8 – 10%. Bối rối, N. đăng ký mở account “customer” trên Alibaba với gói phí chừng 80 USD, tìm mua sợi giá rẻ kịp thời cho đơn hàng xuất. Kết quả không ngờ, chỉ trong năm ngày đã có hàng chục offer từ nhà cung cấp để chọn lựa với giá thấp hơn mặt bằng giá thị trường quốc tế đến 30%. Nhờ vậy doanh nghiệp của N. ổn định trong sáu tháng năm 2008 đầy biến động, mặt khác tìm thấy nhiều nhà cung cấp, khách hàng từ nhiều nơi trên thế giới.

Các doanh nghiệp chuyên ngành IT nếu liên kết tốt với doanh nghiệp sản xuất – phân phối – bán lẻ và doanh nghiệp làm về TMĐT, thì tốc độ tăng trưởng về lượng và chất TMĐT Việt Nam sẽ nhanh chóng hơn hiện nay.

Nguyễn Nguyên

Theo TGTT