Loạt bài - Ló dạng một nền công nghiệp điện ảnh

canhdieuvangNhân sự kiện trao giải Cánh diều vàng của hội Điện ảnh sắp diễn ra tại TP.HCM, loạt bài này được thực hiện nhằm phân tích những thúc đẩy của thị trường và sự ứng phó của đội ngũ kinh doanh, nhà sản xuất, người làm nghệ thuật… để từ đó thử có cái nhìn toàn cảnh về một nền công nghiệp điện ảnh đã bắt đầu ló dạng.

Bài 1: Đầu tư vào phim chiếu rạp

Số phim nhựa Việt Nam dự kiến trình chiếu tại hệ thống rạp trong năm 2011 nhiều gấp ba lần so với các năm trước. Cái bắt tay hợp tác giữa các nhà sản xuất, đầu tư phim hàng đầu Việt Nam hứa hẹn một mùa phim sôi nổi...

Phòng vé bùng nổ

khangiaxemphim

Chỉ trong vòng năm năm, 2005 – 2010, thị trường phim chiếu rạp đã đạt mức tăng trưởng ngoạn mục về tổng doanh thu bán vé và lượng khán giả. Kể từ khi siêu phẩm 3D Avatar cán cột mốc doanh thu 1 triệu USD vào tháng 1.2010, đã có thêm nhiều đợt doanh thu phòng vé cao ngất ngưởng. Điển hình là hai phim tết Cô dâu đại chiến (đạt trên 33 tỉ đồng), 2D và 3D Bóng ma học đường (trên 30 tỉ)… Ngay cả phim “bi kịch” như Cánh đồng bất tận vẫn đạt doanh thu gần 20 tỉ đồng.

Theo số liệu do Megastar công bố, nếu tổng doanh thu phòng vé cả nước trong năm 2005 chỉ mới đạt 1,2 triệu USD, thì đến năm 2010, con số này ước tính lên tới 25 triệu USD. Điểm thú vị là một số hệ thống cụm rạp được đầu tư lớn đã tạo ra được phân khúc thị trường mới, mang lại nhiều lựa chọn cho khán giả. Tính đến thời điểm này, ước chừng khoảng 15 phim Việt đang bắt tay thực hiện để kịp trình chiếu trong năm 2011, trong đó, BHD dẫn đầu với tám dự án phim. Đây là một con số khá ấn tượng vì so với các năm trước, chỉ vài ba phim Việt trình làng.

“Sản xuất phim nhựa để chiếu rạp, doanh thu tốt mà lại thu hồi vốn nhanh, không kéo dài lê thê, ngâm vốn lâu như phim truyền hình. Các nhà sản xuất lớn hầu như đều có hệ thống rạp của mình nên việc trình chiếu cũng chủ động hơn so với tình thế bị động khi làm việc với các đài truyền hình”, một chuyên gia truyền thông trong ngành sản xuất phim chia sẻ. Đó là lý do năm nay các hãng chuyển sang đầu tư phim chiếu rạp.

Góp công lớn cho mức tăng trưởng trên là lượng phim ngoại nhập với khoảng 70% đến từ Hollywood, giúp các rạp chiếu duy trì được sinh khí quanh năm, bởi lượng phim nội – dù được giới truyền thông ưu ái quảng bá đến khán giả – còn quá ít ỏi, chưa đủ để đáp ứng tỷ lệ 20% số buổi chiếu của các rạp theo quy định của nghị định 54. Điều mà phim Việt làm được trong năm qua là không bó hẹp và dẫm chân nhau trong mùa phim tết, mà mở rộng phát hành sang các kỳ nghỉ khác hoặc ăn theo các sự kiện lớn của đất nước.

Tuy nhiên, doanh thu phòng vé lên cao không đồng nghĩa với việc số lượng rạp chiếu tăng mạnh bởi rất nhiều khó khăn ngăn trở các doanh nghiệp chiếu bóng khi triển khai một dự án rạp mới, như: nghiên cứu thị trường, tìm nguồn vốn, địa điểm… Trong khi đó, nhà đầu tư thuộc lĩnh vực khác rất khó tham gia thị trường bởi thiếu thông tin hoặc chưa am hiểu văn hoá hưởng thụ điện ảnh.

Khi đối tác và đối thủ là một

Nét mới nhất trong đầu tư sản xuất phim 2011 là sự hợp tác giữa các hãng phim, nhà sản xuất như BHD, Galaxy, Saiga Film, Early Riser, Saigon Movies, Hoàng Trần Film, HK Film… mà trong đó, thú vị nhất là sự hợp tác giữa hai nhà sản xuất phim lớn nhất là BHD và Galaxy. Hai “đại gia” này, những tưởng là hai đối thủ trong ngành sản xuất phim sẽ cùng sản xuất các phim giải trí như Long Ruồi (đạo diễn Charlie Nguyễn), Hot boy nổi loạn (đạo diễn Vũ Ngọc Đãng), Chân dài hành động (đạo diễn Nguyễn Quang Dũng). Bên cạnh đó, BHD còn phối hợp với một số hãng phim khác như phim Lửa Phật (hợp tác với Early Riser), Lệnh xoá sổ (hợp tác với Hoàng Trần Film)...

Đây là mối quan hệ rất đặc thù, gần như riêng có của ngành chiếu bóng Việt Nam. Tính cộng sinh của các doanh nghiệp tham gia trên thị trường thể hiện ở chỗ: rạp chiếu cần phim để chiếu – nhà phát hành cần rạp để bán phim – các hãng phim cần nhà phát hành và rạp chiếu để kiếm được lợi nhuận từ bộ phim của mình. Khác với nhiều nước có sự tách biệt giữa phát hành phim và chiếu bóng, luật Điện ảnh Việt Nam quy định nhà nhập phim phải có rạp chiếu nên tất cả các nhà phát hành đều có rạp chiếu riêng – một đặc điểm khiến việc xác định tính chất mối quan hệ song phương giữa các doanh nghiệp rất phức tạp và khó khăn. Chưa kể, những doanh nghiệp vừa là nhà sản xuất vừa là nhà phát hành, chiếu bóng như BHD, Galaxy thì chu trình này gần như khép kín.

Xét về tính cạnh tranh, TS Nguyễn Ngọc Sơn, giảng viên khoa kinh tế luật đại học Quốc gia TP.HCM nhận định, các doanh nghiệp phải cạnh tranh ở cả ba nguồn: phần nhập phim – tức giành quyền phát hành các phim có khả năng sinh lời cao nhất, thường là phim “bom tấn”; phần phân phối phim – tức mặc cả, thương lượng với các rạp chiếu để có phòng chiếu, giờ chiếu, thời điểm chiếu tốt nhất; và chiếu phim – tức giành khán giả về phía mình.

Tận dụng các thế mạnh của nhau trong công tác sản xuất, phát hành, truyền thông là cách để các nhà sản xuất phim xây dựng nên một thị trường điện ảnh giải trí. Bà Ngô Bích Hiền, giám đốc BHD chi nhánh phía Nam cho biết: “Mỗi nhà sản xuất chưa thực sự mạnh thì sự hợp tác là cách thức hợp lý để cùng xây dựng nên một thị trường điện ảnh chuyên nghiệp”.

“Khán giả bỏ tiền đến rạp xem phim Việt ngày càng đông hơn, doanh thu phim Việt càng lúc càng cao hơn trước. Đó là lý do quan trọng mà các nhà sản xuất phim Việt nên nhanh chóng tận dụng cơ hội để sản xuất nhiều phim hơn nữa, cạnh tranh thị phần với phim ngoại nhập”, ông Brian Hall, chủ tịch hội đồng quản trị Megastar chia sẻ. Những yếu tố trên phần nào khiến thị trường đến nay vẫn chưa thể có một bảng xếp hạng doanh thu công khai và chính xác, do một đơn vị kiểm toán độc lập thực hiện, vốn là chiếc hàn thử biểu không thể thiếu trong một nền công nghiệp điện ảnh chuyên nghiệp.

canhdieuvangNhân sự kiện trao giải Cánh diều vàng của hội Điện ảnh sắp diễn ra tại TP.HCM, loạt bài này được thực hiện nhằm phân tích những thúc đẩy của thị trường và sự ứng phó của đội ngũ kinh doanh, nhà sản xuất, người làm nghệ thuật… để từ đó thử có cái nhìn toàn cảnh về một nền công nghiệp điện ảnh đã bắt đầu ló dạng.

Bài 1: Đầu tư vào phim chiếu rạp

Số phim nhựa Việt Nam dự kiến trình chiếu tại hệ thống rạp trong năm 2011 nhiều gấp ba lần so với các năm trước. Cái bắt tay hợp tác giữa các nhà sản xuất, đầu tư phim hàng đầu Việt Nam hứa hẹn một mùa phim sôi nổi...

Phòng vé bùng nổ

khangiaxemphim

Chỉ trong vòng năm năm, 2005 – 2010, thị trường phim chiếu rạp đã đạt mức tăng trưởng ngoạn mục về tổng doanh thu bán vé và lượng khán giả. Kể từ khi siêu phẩm 3D Avatar cán cột mốc doanh thu 1 triệu USD vào tháng 1.2010, đã có thêm nhiều đợt doanh thu phòng vé cao ngất ngưởng. Điển hình là hai phim tết Cô dâu đại chiến (đạt trên 33 tỉ đồng), 2D và 3D Bóng ma học đường (trên 30 tỉ)… Ngay cả phim “bi kịch” như Cánh đồng bất tận vẫn đạt doanh thu gần 20 tỉ đồng.

Theo số liệu do Megastar công bố, nếu tổng doanh thu phòng vé cả nước trong năm 2005 chỉ mới đạt 1,2 triệu USD, thì đến năm 2010, con số này ước tính lên tới 25 triệu USD. Điểm thú vị là một số hệ thống cụm rạp được đầu tư lớn đã tạo ra được phân khúc thị trường mới, mang lại nhiều lựa chọn cho khán giả. Tính đến thời điểm này, ước chừng khoảng 15 phim Việt đang bắt tay thực hiện để kịp trình chiếu trong năm 2011, trong đó, BHD dẫn đầu với tám dự án phim. Đây là một con số khá ấn tượng vì so với các năm trước, chỉ vài ba phim Việt trình làng.

“Sản xuất phim nhựa để chiếu rạp, doanh thu tốt mà lại thu hồi vốn nhanh, không kéo dài lê thê, ngâm vốn lâu như phim truyền hình. Các nhà sản xuất lớn hầu như đều có hệ thống rạp của mình nên việc trình chiếu cũng chủ động hơn so với tình thế bị động khi làm việc với các đài truyền hình”, một chuyên gia truyền thông trong ngành sản xuất phim chia sẻ. Đó là lý do năm nay các hãng chuyển sang đầu tư phim chiếu rạp.

Góp công lớn cho mức tăng trưởng trên là lượng phim ngoại nhập với khoảng 70% đến từ Hollywood, giúp các rạp chiếu duy trì được sinh khí quanh năm, bởi lượng phim nội – dù được giới truyền thông ưu ái quảng bá đến khán giả – còn quá ít ỏi, chưa đủ để đáp ứng tỷ lệ 20% số buổi chiếu của các rạp theo quy định của nghị định 54. Điều mà phim Việt làm được trong năm qua là không bó hẹp và dẫm chân nhau trong mùa phim tết, mà mở rộng phát hành sang các kỳ nghỉ khác hoặc ăn theo các sự kiện lớn của đất nước.

Tuy nhiên, doanh thu phòng vé lên cao không đồng nghĩa với việc số lượng rạp chiếu tăng mạnh bởi rất nhiều khó khăn ngăn trở các doanh nghiệp chiếu bóng khi triển khai một dự án rạp mới, như: nghiên cứu thị trường, tìm nguồn vốn, địa điểm… Trong khi đó, nhà đầu tư thuộc lĩnh vực khác rất khó tham gia thị trường bởi thiếu thông tin hoặc chưa am hiểu văn hoá hưởng thụ điện ảnh.

Khi đối tác và đối thủ là một

Nét mới nhất trong đầu tư sản xuất phim 2011 là sự hợp tác giữa các hãng phim, nhà sản xuất như BHD, Galaxy, Saiga Film, Early Riser, Saigon Movies, Hoàng Trần Film, HK Film… mà trong đó, thú vị nhất là sự hợp tác giữa hai nhà sản xuất phim lớn nhất là BHD và Galaxy. Hai “đại gia” này, những tưởng là hai đối thủ trong ngành sản xuất phim sẽ cùng sản xuất các phim giải trí như Long Ruồi (đạo diễn Charlie Nguyễn), Hot boy nổi loạn (đạo diễn Vũ Ngọc Đãng), Chân dài hành động (đạo diễn Nguyễn Quang Dũng). Bên cạnh đó, BHD còn phối hợp với một số hãng phim khác như phim Lửa Phật (hợp tác với Early Riser), Lệnh xoá sổ (hợp tác với Hoàng Trần Film)...

Đây là mối quan hệ rất đặc thù, gần như riêng có của ngành chiếu bóng Việt Nam. Tính cộng sinh của các doanh nghiệp tham gia trên thị trường thể hiện ở chỗ: rạp chiếu cần phim để chiếu – nhà phát hành cần rạp để bán phim – các hãng phim cần nhà phát hành và rạp chiếu để kiếm được lợi nhuận từ bộ phim của mình. Khác với nhiều nước có sự tách biệt giữa phát hành phim và chiếu bóng, luật Điện ảnh Việt Nam quy định nhà nhập phim phải có rạp chiếu nên tất cả các nhà phát hành đều có rạp chiếu riêng – một đặc điểm khiến việc xác định tính chất mối quan hệ song phương giữa các doanh nghiệp rất phức tạp và khó khăn. Chưa kể, những doanh nghiệp vừa là nhà sản xuất vừa là nhà phát hành, chiếu bóng như BHD, Galaxy thì chu trình này gần như khép kín.

Xét về tính cạnh tranh, TS Nguyễn Ngọc Sơn, giảng viên khoa kinh tế luật đại học Quốc gia TP.HCM nhận định, các doanh nghiệp phải cạnh tranh ở cả ba nguồn: phần nhập phim – tức giành quyền phát hành các phim có khả năng sinh lời cao nhất, thường là phim “bom tấn”; phần phân phối phim – tức mặc cả, thương lượng với các rạp chiếu để có phòng chiếu, giờ chiếu, thời điểm chiếu tốt nhất; và chiếu phim – tức giành khán giả về phía mình.

Tận dụng các thế mạnh của nhau trong công tác sản xuất, phát hành, truyền thông là cách để các nhà sản xuất phim xây dựng nên một thị trường điện ảnh giải trí. Bà Ngô Bích Hiền, giám đốc BHD chi nhánh phía Nam cho biết: “Mỗi nhà sản xuất chưa thực sự mạnh thì sự hợp tác là cách thức hợp lý để cùng xây dựng nên một thị trường điện ảnh chuyên nghiệp”.

“Khán giả bỏ tiền đến rạp xem phim Việt ngày càng đông hơn, doanh thu phim Việt càng lúc càng cao hơn trước. Đó là lý do quan trọng mà các nhà sản xuất phim Việt nên nhanh chóng tận dụng cơ hội để sản xuất nhiều phim hơn nữa, cạnh tranh thị phần với phim ngoại nhập”, ông Brian Hall, chủ tịch hội đồng quản trị Megastar chia sẻ. Những yếu tố trên phần nào khiến thị trường đến nay vẫn chưa thể có một bảng xếp hạng doanh thu công khai và chính xác, do một đơn vị kiểm toán độc lập thực hiện, vốn là chiếc hàn thử biểu không thể thiếu trong một nền công nghiệp điện ảnh chuyên nghiệp.

Đi tìm nhà sản xuất chuyên nghiệp

Bài 2 : Đi tìm nhà sản xuất chuyên nghiệp

dustinnguyenVì là người đóng vai trò quan trọng trong sự kiến tạo thị trường và phát triển của một nền điện ảnh, tên của nhà sản xuất luôn được nói đến đầu tiên cùng với tên đạo diễn. Dù thị trường phim còn nhỏ bé, Việt Nam cũng đang dần định hình đội ngũ những nhà sản xuất phim, nhưng làm thế nào để có được những nhà làm phim chuyên nghiệp đủ sức định hình và lèo lái thị trường, vẫn là câu hỏi lớn.

Tiêu chuẩn nào cho nhà sản xuất phim chuyên nghiệp?

Chuẩn của một nhà sản xuất phim chuyên nghiệp ở mỗi thị trường phim ảnh mỗi khác. Bà Bích Thuỷ, phó giám đốc Sena Film cho rằng: “Trong giai đoạn hiện nay, một giám đốc sản xuất phim ảnh chuyên nghiệp cần phải có những yếu tố tối thiểu như: biết đọc kịch bản phim; biết gu, biết điểm mạnh, điểm yếu và cách kể chuyện phim của mỗi đạo diễn đang có mặt trong thị trường phim ảnh. Và đặc biệt quan trọng: biết bộ phim đó đem đến cho khán giả điều gì”.

Trong giai đoạn bao cấp, vai trò của giám đốc sản xuất không quan trọng trong việc sản xuất một bộ phim, vì kịch bản thì phải qua hội đồng nghệ thuật quốc gia và cục Điện ảnh là nơi quyết định đầu tư tiền để sản xuất bộ phim đó với mức đầu tư bình quân do Nhà nước quy định. Hiện nay, vai trò giám đốc sản xuất thật sự quan trọng, có ý nghĩa lớn trong việc tạo ra diện mạo của điện ảnh Việt Nam vì giám đốc sản xuất phim tư nhân không cần phải thông qua hội đồng quốc gia duyệt kịch bản, không cần thông qua cục Điện ảnh để quyết định đầu tư sản xuất bộ phim đó hay không. Bản thân giám đốc sản xuất phải quyết định chọn kịch bản nào để sản xuất, mời đạo diễn nào để giao tiền...

Theo đạo diễn Quang Dũng, nhà sản xuất được xem như chủ dự án, họ xây dựng dự án, kêu gọi nhà đầu tư và tìm những người chuyên môn để thực hiện dự án. Khi có thành phẩm thì họ phải tìm được đầu ra của sản phẩm. Nhà sản xuất càng giỏi thì càng sớm tìm được đầu ra. Một nhà sản xuất có uy tín thường phải tìm được đầu ra trước khi bộ phim bấm máy.

 Khó khăn tiếp theo với nhà sản xuất là tìm ra được một êkíp tốt cho dự án của mình. Gần đây, có nhiều đạo diễn Việt kiều về nước làm phim, họ có kiến thức nghề nghiệp tốt, sự đam mê, biết quản lý một đoàn phim, có thể tạo nên sức bật mới cho điện ảnh.

Cuối cùng, Trinh Hoan, người sáng lập, giám đốc hình ảnh HK Film cho rằng: “Sự thành công của một dự án phim được nhìn dưới hai khía cạnh: khả năng thu hồi vốn và những giá trị nghệ thuật. Nó đòi hỏi nhà sản xuất phải có phẩm chất quan trọng là sự nhạy bén và quyết liệt. Để thấy được tiềm năng dự án có đáp ứng được yêu cầu của thị trường không, để xác định được mức độ rủi ro, khả năng thành công, thời điểm phát hành… thì thông tin là điều quan trọng nhất. Nhưng ở Việt Nam chưa có một đơn vị nghiên cứu thị trường chuyên nghiệp cho thị trường phim ảnh, nên khó có thể xác định được thị trường đang cần gì, thống kê số lượng vé bán, độ phủ khán giả… bằng những con số cụ thể, chính xác”. Cũng theo ông Hoan, thị trường điện ảnh Việt Nam chưa đủ lớn để một đơn vị nghiên cứu thị trường độc lập có thể đầu tư thời gian, tiền bạc cho việc này, nên dễ có hiện tượng các hãng ồ ạt chạy theo thị trường. Muốn đón đầu, cần sự nhạy bén để phán đoán, và phải luôn tâm niệm chuyện kiếm tiền đi liền với việc tạo ra một tác phẩm giá trị.

Điện ảnh Việt Nam – đủ nhỏ để làm đàng hoàng

Để hoàn chỉnh một diện mạo mới cho nền điện ảnh Việt Nam, các cấp quản lý phải có chính sách phù hợp để khuyến khích những bộ phim có giá trị nghệ thuật cao, tính giáo dục lớn, buộc các hãng phim phải tìm được con đường đúng đắn trong việc đầu tư sản xuất.

Nhà nước cần có một chiến lược quyết liệt dành cho đào tạo, cùng kinh phí lớn để các nghệ sĩ được học hành bài bản từ Hollywood và các nền điện ảnh tiên tiến. Nếu chưa thể mở trường mời giáo viên giỏi của quốc tế vào giảng dạy, cũng như chưa có điều kiện đưa người ra nước ngoài học, nên rộng cửa chào mời các dự án phim của quốc tế vào Việt Nam. Đạo diễn Quang Dũng cho rằng: “Nền điện ảnh của chúng ta gần như khâu nào cũng yếu, nhưng khâu yếu nhất là đào tạo, chúng ta gần như không có đào tạo chuyên ngành nhà sản xuất phim. Các nhà sản xuất phim hiện nay thường là những nhà kinh doanh các lãnh vực khác chuyển sang hoặc những người làm trong ngành điện ảnh lâu năm có kinh nghiệm chuyển qua làm nhà sản xuất. Trường lớp chuyên nghiệp mới tạo ra một hệ thống, một cách làm việc theo nguyên tắc thống nhất. Điện ảnh là một bộ môn tập thể cần làm việc theo hệ thống đội ngũ, dây chuyền nên sự tự phát của mỗi người sẽ làm công việc chệch choạc, rất khó hiểu nhau. Thị trường điện ảnh Việt Nam nhỏ lắm, nhỏ đến mức mà những người hay mơ mộng và trăn trở quá nhiều sẽ chẳng muốn làm; nhỏ đến mức những người đang làm nhiều khi chẳng muốn mơ mộng và trăn trở. Nhưng nó cũng nhỏ đến mức mà chúng ta tin là nó không thể nhỏ hơn. Nếu chúng ta không làm thì sẽ chẳng bao giờ nó lớn lên được. Nó đủ nhỏ để chúng ta làm đàng hoàng, trách nhiệm”.

Nguồn : SGTT