Các bài viết

Có một Steve Jobs rất khác

Đã gần 2 tháng kể từ khi Steve Jobs từ giã Apple và thế giới công nghệ nhưng những thông tin về ông vẫn đang là chủ đề thảo luận sôi nổi của giới mộ điệu. Qua đó, người ta dần biết thêm về một Steve Jobs rất khác và trái khoáy.

Một Steve Jobs tài năng nhưng lập dị

Lý lịch trích ngang của Steve Jobs có nhiều dấu son đáng nhớ. Năm 1984, ở tuổi 29, ông được Tổng thống Mỹ khi đó là Ronald Reagan trao tặng Huân chương Quốc gia về Công nghệ nhờ những thành công bước đầu trong cương vị Tổng Giám đốc (CEO) của Apple do ông đồng sáng lập. Cùng với người đồng sự Steve Wozniak, Jobs là một trong những người đầu tiên nhận được vinh dự này. Năm 2007, tức 10 năm sau khi Jobs quay trở lại Apple để vực dậy một công ty đang trên đà phá sản, tạp chí danh tiếng Fortune trao tặng Jobs danh hiệu “Người có quyền lực nhất thế giới kinh doanh”. Hai năm sau, cũng chính tạp chí này công nhận ông là “CEO của thập kỷ”.

Dù tài năng và thành công, nhưng người ta biết đến Jobs nhiều nhất từ sự kiện ông trở lại Apple vào năm 1997. Khi trở lại Apple, Jobs đã thực hiện một cuộc đại cải tổ, đưa Công ty trở lại với sứ mệnh ban đầu, tung ra hàng loạt sản phẩm “bom tấn” như máy nghe nhạc iPod, điện thoại iPhone, dòng laptop Macbook, máy tính bảng iPad, dịch vụ kinh doanh nhạc trực tuyến iTunes, kho ứng dụng AppStore... Những sản phẩm của Apple thành công vang dội, đưa Apple trở thành một trong những công ty có giá trị cao nhất thế giới. Chính nhờ những thành công với Apple và trước đó là Pixar, NeXT, Jobs trở thành biểu tượng thành đạt của thế giới kinh doanh, là doanh nhân được giới trẻ ngưỡng mộ nhất theo khảo sát của tổ chức Junior Achievement vào năm 2009.

Tuy nhiên, người tài thường lắm tật. Ở Jobs tồn tại nhiều tính cách rất đáng ghét trong mắt nhiều người, thậm chí với họ, ông còn là mẫu người khó tính, hung hăn, cáu kỉnh.

Sau khi kết hôn với người vợ Laurene Powell năm 1991, ông cùng vợ về sống trong căn hộ mới ở Palo Alto. Khó khăn đầu tiên ông gặp phải trong cuộc sống hôn nhân không phải là những mâu thuẫn, bất đồng với vợ mà là... bố trí vật dụng trong nhà như thế nào bởi trước khi thành hôn, căn hộ của Jobs chỉ có 1 tấm nệm, 1 chiếc bàn và vài cái ghế. Bà Laurene Powell cho biết: “Chúng tôi mất 8 năm để bàn bạc về nội thất trong nhà. Và nhiều lần chúng tôi tự hỏi những câu đại loại như ‘Tại sao phải có bộ sofa này?’” Hoặc như khi lựa chọn giữa 1 chiếc máy giặt châu Âu tốn ít nước, ít bột giặt và 1 chiếc máy giặt Mỹ, ít làm xơ cứng quần áo, Jobs cũng mất khoảng 2 tuần để có quyết định cuối cùng.

Ngay cả những ngày cuối đời ở bệnh viện, cá tính khó hiểu của Jobs cũng được khắc họa đậm nét. Ông từ chối để bác sĩ chuyên khoa phổi đeo mặt nạ ôxy vì không thích thiết kế của nó. Dù rất yếu nhưng Jobs vẫn cố gắng nêu ra 5 phương án thiết kế lại chiếc mặt nạ đó mà theo ông, sẽ khiến nó trông đẹp hơn. Ông cũng rất ghét hệ thống đo ôxy gắn vào ngón tay bởi chúng xấu và rối rắm.

Trong công việc, dù nhận được sự ngưỡng mộ của nhiều người nhưng với không ít người, Jobs là ông sếp thật kinh khủng. Theo lời kể của một nữ nhân viên từng làm việc với Jobs, trong quá trình chuẩn bị cho buổi họp báo tại New York, ông đến kiểm tra hội trường lúc 10 giờ đêm hôm trước và quyết định bố trí lại chỗ đặt đàn piano, yêu cầu thay đổi những trái dâu tây và hoa bởi chúng không phù hợp. Ông cũng nhận xét bộ trang phục của nữ nhân viên này kinh tởm và muốn cô phải thay đổi vào sáng hôm sau.

Làm việc với các nhân viên thiết kế phần mềm, sản phẩm, không ít lần cá tính của ông khiến họ điêu đứng. Việc một phần mềm, ứng dụng bị thay đổi đến vài chục lần trước khi ông chấp nhận phiên bản cuối cùng là chuyện hết sức bình thường, dù mỗi lần yêu cầu thay đổi, Jobs không hề đưa ra bất kỳ yêu cầu cụ thể nào. Đoạn tranh luận sau là ví dụ:

Jobs thẳng thừng nhận xét với James Vincent, copywriter của chiến dịch quảng bá iPad: “Các mẫu quảng cáo của anh là đồ bỏ đi”.

Vincent phản pháo: “Vậy thì nói cho tôi nghe ông muốn thế nào. Ông chưa từng đưa cho tôi bất kỳ yêu cầu cụ thể nào cả”.

“Tôi không biết”, Jobs nói. “Anh phải mang đến cho tôi những thứ mới mẻ hơn. Chưa có thứ nào anh đưa cho tôi gần đạt yêu cầu cả”.

Vincent tức điên và hét: “Ông phải cho tôi biết yêu cầu của ông chứ”. Và Jobs chỉ nói: “Cứ mang đến cho tôi những gì anh có và tôi sẽ biết khi tôi nhìn thấy chúng”.

Với những chi tiết đơn giản như biểu tượng trỏ chuột hay thanh tiêu đề trên các cửa sổ ứng dụng, đội ngũ nhân viên lập trình của Jobs vẫn phải rất nhọc công mới thuyết phục được ông. Khi họ phản ứng lại rằng họ cần dành thời gian cho những việc khác quan trọng hơn, Jobs liền quát: “Các anh thử hình dung mỗi ngày mình phải nhìn vào những thứ này, các anh cảm thấy thế nào? Vấn đề không phải đây chỉ là một chi tiết nhỏ mà là chúng ta phải hoàn thiện chúng theo cách đúng đắn nhất”.

Sự hài hòa của những mặt đối lặp

Những nét tính cách dù lung linh hay lập dị, dù tốt hay xấu theo quan điểm của mỗi người thì không thể phủ nhận rằng, chúng là một phần của Jobs, chỉ đơn giản như thể chúng thuộc về 2 mặt của 1 đồng xu mà thôi.

Xâu chuỗi lại những mô tả về Jobs qua quyển tự truyện của ông cũng như qua nhận xét của những người bạn, đồng nghiệp, đối tác và cả đối thủ cạnh tranh của ông, ở Jobs luôn tồn tại 4 nét tính cách nổi bật và xuyên suốt:

Đầu tiên là thái độ tôn trọng đến mức tôn sùng cái đẹp. Từ khi còn là sinh viên ở Đại học Mỹ thuật Reed College, Jobs đã bị cái đẹp cuốn hút. Trong suốt một học kỳ ngắn ngủi theo học tại đây, không môn học bắt buộc nào thu hút được ông ngoại trừ thư pháp bởi môn này đẹp, mang tính truyền thống, tinh tế, sắc sảo đến mức khoa học không thể nắm bắt được. Trong triết lý thiết kế sản phẩm của Apple, mọi chi tiết với Jobs đều phải đẹp và có ý nghĩa. Về sau, khi chia sẻ về lý do ra đời của máy nghe nhạc iPod vào năm 2001 cũng như iPhone vào năm 2007, Jobs không ngại cho biết là bởi các thiết bị trên thị trường “là đồ bỏ đi” hoặc “rất nhặng xị”.

Động cơ của Jobs không nhằm giành giật thị phần cho công ty hay tiền tài, danh vọng cho bản thân bởi đơn giản, ông không quan tâm đến tiền. “Tôi không bao giờ quan tâm đến tiền bởi sinh trưởng từ một gia đình trung bình, tôi không bao giờ lo sẽ chết đói. Tôi chủ động chọn cho mình lối sống giản dị. Lúc nghèo, tôi đã không quan tâm đến tiền và đến khi tôi đã rất giàu rồi, tôi cũng không quan tâm đến tiền. Nhiều nhân viên của tôi khi có tiền, họ đánh mất cuộc sống trước kia để chạy theo những hào nhoáng vật chất. Điều đó thật điên rồ. Tôi luôn tự hứa sẽ không để tiền bạc hủy hoại cuộc sống của mình,” Jobs chia sẻ.

Phương châm và tôn chỉ hoạt động trọn đời của Jobs và Apple: Tạo ra một sản phẩm vĩ đại nhất, chứ không chạy theo lợi nhuận. Đó là lý do vì sao ở Apple phiên bản 1 hay khi trở về để xây dựng một Apple phiên bản 2, Jobs đều không quên khẳng định với toàn thể nhân viên rằng: “Mọi thứ, từ công việc kinh doanh đến con người, đều phục vụ một sứ mệnh chung: làm ra những sản phẩm vĩ đại. Và thay vì lắng nghe hay hỏi xem khách hàng muốn gì, Apple chủ động giải quyết những vấn đề mà khách hàng còn chưa biết là họ có, bằng những sản phẩm mà khách hàng còn chưa kịp nhận ra là họ muốn sở hữu”.

Đổi lại, ông đòi hỏi nhân viên luôn làm việc với sự chăm chút đến từng chi tiết nhỏ của sản phẩm, thay vì “để lợi nhuận lấn át niềm đam mê”, điều mà suýt chút nữa đã giết chết Apple phiên bản 1 dưới thời CEO John Sculley.

“Niềm đam mê của tôi là xây dựng một công ty bền vững, nơi mỗi nhân viên đều lấy việc tạo ra những sản phẩm vĩ đại là nguồn động lực của mình. Chính sản phẩm, chứ không phải lợi nhuận, mới là yếu tố tạo nên động lực. Sculley đã bỏ qua điều này và chỉ chăm chăm vào số tiền thu được. Dù sự khác biệt là rất tinh vi nhưng kết cục lại là một trời một vực”.

Và sau cùng, là một đệ tử Thiền Tông, Jobs luôn đề cao vai trò của trực giác và tâm thức trước tư duy phân tích, lý luận. Đó là lý do vì sao “tôi sẽ biết khi tôi nhìn thấy chúng” chính là phương châm ông luôn sử dụng và khuyến khích nhân viên sử dụng, đặc biệt trước những vấn đề thiết kế, vốn đòi hỏi tính sáng tạo, đột phá và chất nghệ thuật cao. “Hãy dũng cảm làm theo con tim và trực giác. Theo một cách nào đó, chúng đã biết những gì một người thật sự muốn trở thành. Những thứ khác đều không quan trọng”, Jobs từng nói.

Liên quan đến năng lực trí tuệ trực giác của mỗi người, Einstein vĩ đại cũng có một câu nói nổi tiếng: “Trí tuệ trực giác là một năng khiếu thiên bẩm trong khi trí tuệ duy lý chỉ là tên đầy tớ trung thành. Chúng ta đã tạo ra một xã hội sùng bái tên đầy tớ kia mà lãng quên cái năng khiếu thiên bẩm quý báu”.

Có một giai thoại vui về Steve Jobs và Larry Ellison, người sáng lập ra hãng phần mềm - công nghệ hàng đầu thế giới Oracle, đồng thời cũng là bạn của Jobs: Ellison có 1 chiếc phi cơ rất đẹp mà Jobs rất thích, thế là Jobs mua 1 chiếc tương tự, chỉ thay thế lại những chi tiết ông chưa ưng ý. Jobs thuê chuyên gia thiết kế của Ellison thực hiện toàn bộ công việc thiết kế và nhanh chóng “làm cho cô ta điên tiết lên”. Tuy nhiên, Ellison cũng thừa nhận rằng: “Thành tựu vĩ đại nhất của Jobs là cách anh ấy kết hợp hài hòa những khí chất đáng ghét của mình như tính cáu kỉnh, tự ái và thô lỗ để biến chúng thành sự hoàn hảo. Tôi nhìn vào chiếc phi cơ của mình và của anh ấy, mọi chi tiết anh ấy thay đổi đều trở nên vượt trội”.

Có lẽ nhận xét trên của Larry Ellison là lời mô tả chính xác nhất về con người Steve Jobs, một sự pha trộn hoàn hảo của những tính cách đối lập nhau.

Tác giả:Hoàng Trung- Nhịp Cầu Đầu Tư