Cuộc chạy đua của các đại gia bán lẻ tại thị trường Việt Nam

Phát triển kênh phân phối là một trong những mục tiêu trọng tâm trong ngành sản xuất và cung ứng hàng hóa. Cầu nối giữa hàng hóa nội địa, hàng hóa ngoại nhập đến tay người tiêu dùng chảy theo nhiều kênh, nhưng sự nở rộ của kênh bán lẻ hiện đại đã đặt nhiều dấu hỏi cho những Doanh nghiệp làm trong ngành nói chung và người tiêu dùng nói riêng.

Kênh bán lẻ hiện đại không những thỏa mãn công dụng rút ngắn khoảng cách của nhà cung ứng tới khách hàng, mà còn là một phương tiện hữu hiệu để phát triển mặt bằng trình độ và chuyên nghiệp hóa hoạt động tác nghiệp bán lẻ. Bài viết sau đây sẽ đưa ra một cái nhìn tổng quan về thị trường bán lẻ và động thái của các doanh nghiệp giai đoạn 2010-2020.

Kênh bán lẻ hiện đại và thực trạng cơ cấu kênh bán lẻ tại Việt Nam

Kênh bán lẻ hiện đại (modern trade channel) là thuật ngữ chỉ các kênh bán hàng như siêu thị, trung tâm thương mại, các cửa hàng đặc chủng, chuyên doanh... Khác với bán lẻ truyền thống (Genaral trade) bán lẻ hiện đại sử dụng một qui mô không gian lớn hơn, cung cấp số lượng hàng hóa lớn từ nhiều nhà cung ứng, mang tới dịch vụ tốt hơn cùng với các trang thiết bị hiện đại và tiện dụng hơn. Đặc biệt, trong lại hình này, khách hàng đóng vai trò trung tâm trong quá trình mua bán. Do đó, nó cũng đòi hỏi nhiều kỹ năng và kiến thức để quản lý hiệu quả hơn so với các mô hình bán lẻ truyền thống dạng nhỏ lẻ như gian hàng đơn truyền thống (single store), hoặc chợ (market).

Hiện nay, cả nước có hơn 8.500 chợ truyền thống, hơn 600 siêu thị, hơn 100 trung tâm thương mại và các cửa hàng tiện lơi nhưng kinh doanh truyền thống/kênh bán lẻ truyền thống vẫn chiếm trên 80% thị phần phân phối.

Tuy chỉ chiếm 20% song kênh bán lẻ hiện đại vẫn được đánh giá là mảnh đất màu mỡ đầy sức hấp dẫn. Tiến sĩ Đinh Thị Mỹ Loan, Chủ tịch, kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội bán lẻ Việt Nam cho biết, năm 2009 doanh số bán lẻ hàng hóa, dịch vụ đạt gần 1.200 tỷ đồng, tăng 18,6% so với cùng kỳ năm 2008. Con số này tăng lên 21,3% vào năm 2010 và theo dự báo, từ nay đến năm 2015 tốc độ tăng trưởng bình quân của thị trường bán lẻ sẽ ổn định ở mức 23-25%. Đến năm 2020, tốc độ chiếm lĩnh kênh phân phối của kênh bán lẻ hiện đại sẽ đạt mức 40%. Sự chuyển dịch hành vi và động thái tiêu dùng của người Việt Nam tại các đô thị lớn ở mức trung bình 66% lựa chọn mua sắm tại siêu thị cũng là một dấu hiệu tốt để phát triển kênh phân phối hiện đại.

Cuộc chạy đua của các đại gia bán lẻ quốc tế tại thị trường Việt Nam

Theo cam kết gia nhập WTO, bắt đầu từ 1/2015, thị trường bán lẻ Việt Nam sẽ được mở cửa hoàn toàn. Để sẵn sàng cho thời điểm "vàng" này, không ít các đại gia bán lẻ ngoại đã đổ bộ vào Việt Nam hoặc có những động thái khác nhau nhằm tăng khả năng tiêu thụ.

Từ những năm đầu thế kỷ 21, 2 ông lớn trong ngành bán lẻ thế giới và Big C và Metro Cash&Carry đã gia nhập thị trường Việt Nam. Sau hơn 10 hoạt động, 2 siêu thị này dần khẳng định những bước tiến trong tâm trí người tiêu dùng Việt Nam. Khi Metro bị yếu thế với mô hình đại siêu thị bán sỉ (hyper market) thì Big C lại tìm cho mình một lối rẽ riêng với các Big C Express – siêu thị Big C thu nhỏ đặt tại nhiều quận tại thành phố Hồ Chí Minh. Ngoài việc là nhà trung gian thương mại các sản phẩm tới tay người tiêu dùng, Big C còn đóng vai trò nhà sản xuất với một số hàng hóa được dán nhãn của mình như khăn mặt, thực phẩm (bánh tươi, hoa quả sấy,...). Nắm được nhu cầu của thị trường, sử dụng lợi thế thương hiệu và điểm bán lẻ, thương hiệu Big C càng trở nên gần gũi với các hộ gia đình bằng cách sử dụng chiến lược định giá EDLP (everyday low pricing) – giá rẻ mỗi ngày.

Khác với Big C và không sử dụng chiến lược giá thấp, hệ thống Lotte – thương hiệu bán lẻ nổi tiếng của Hàn Quốc có mặt tại Việt Nam từ 2007, đến cuối năm 2013 họ mới mở được 06 trung tâm thương mại trên cả nước. Với tiềm lực tài chính mạnh, sự chuẩn bị kỹ lưỡng, tập đoàn này dự kiến 2014 sẽ khai trương 06 trung tâm thương mại cỡ lớn tại các đô thị như thủ đô Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh, Vũng Tàu, Cần Thơ. Ngoài việc tự xây dựng, tập đoàn này còn kết hợp với Pico Plaza, tái cấu trúc lại các trung tâm thương mại có sẵn của Pico và gia tăng cơ cấu mặt hàng điện tử - là thế mạnh của Pico trên thị trường bán lẻ. Vốn đầu tư các trung tâm thương mại/đại siêu thị lên đến 30-40 triệu USD/trung tâm. Tham vọng của Lotte là mở 60 trung tâm thương mại tại Việt Nam tính đến 2020, trở thành nhà bán lẻ hiện đại hàng đầu tại Việt Nam.

Aeon mall – một trong những thương hiệu bán lẻ nổi tiếng của Nhật Bản, đã có mặt tại Trung Quốc, dự kiến tấn công thị trường Đông Nam Á tại Indonesia, Campuchia trong 2014 và 2015 đã đặt cơ ngơi đầu tiên của mình tại quận Tân Phú, tp Hồ Chí Minh, Việt Nam vào tháng 11/2013 và có kế hoạch tiếp tục mở tại Bình Dương (2014) và Hà Nội (2015). Định hướng của tập đoàn này là hiện đại hóa kinh doanh bán lẻ tại các nước Đông Nam Á đang phát triển và mở riêng một kênh phân phối hàng hóa Nhật Bản vào thị trường các nước. Hàng hóa giá rẻ, đa dạng mặt hàng, kiến trúc lạ mắt, đầu tư vào thiết kế, với phục vụ "hoàn hảo" theo phong cách Nhật Bản là những yếu tố thu hút khách hàng tới với các trung tâm của AEON MALL.

Phân khúc nào cho các nhà bán lẻ trong nước?

Fivimart, Co-op mart, Intermex là một trong những tên tuổi bán lẻ hiện đại khá có tiếng trên thị trường nội địa. Tuy nhiên, cơ cấu hàng hóa và số lượng điểm bán còn hạn chế so với các đối thủ khác. Nguyên nhân nằm ở dòng vốn bị hạn chế cũng như trình độ và sự kém chuyên nghiệp còn thua xa các đại gia có nhiều năm kinh nghiệm chinh chiến tại các quốc gia kể trên.

Cần có những chính sách của Nhà nước cũng như các hỗ trợ tài chính, công nghệ, đào tạo nhân lực nếu Chính phủ có định hướng kiềm chế sự dẫn đạo thị trường bán lẻ của các tập đoàn đa quốc gia tại thị trường Việt Nam. Một trong những vấn đề sát thực nhất tới người tiêu dùng là cần đề ra những tiêu chuẩn chất lượng cho các hàng hóa nội địa (đặc biệt hàng hóa tiêu dùng nhanh) được phân phối qua kênh này để giữ vững uy tín với người tiêu dùng. Mặt khác, tạo sức ép với các nhà cung cấp nội địa nhằm nâng cao chất lượng hàng hóa, gia tăng doanh số xuất khẩu khi thỏa mãn các rào cản chỉ tiêu chất lượng quốc tế. Đây là một tương tác có sức ảnh hưởng nhiều bên và có lợi ích lâu dài trong tiến trình phát triển xuất – nhập khẩu Việt Nam.

Nếu không có những chính sách hỗ trợ hiệu quả, trong tương lai không xa, mối đe dọa bị lấn "Sân nhà" hoặc thậm chí bị sát nhập hay mua lại các doanh nghiệp bán lẻ hiện đại nội địa là có thể tiên đoán được.

Kết

Tuy rơi khỏi top 30 thị trường bán lẻ hấp dẫn nhất thế giới nhưng Việt Nam vẫn được coi là một thị trường tiềm năng để các nhà đầu tư khai thác nhờ quy mô và số lượng người tiêu dùng. Không những vậy, số lượng về kênh bán lẻ hiện đại Việt Nam chỉ mới chiếm 25% thị phần, vẫn còn ở mức thấp so với các nước trong khu vực như Philippines là 33%, Thái Lan 34%; Trung Quốc 51%, Malaysia 60%, Singapore 90%... Do đó, đối với nhiều hãng kinh doanh bán lẻ, đây vẫn là miếng bánh ngon lành để khai thác. Sự phát triển của nhận thức, kinh tế xã hội thế giới sẽ là đòn bẩy lớn thúc đẩy sự trỗi dậy của mô hình bán lẻ hiện đại tại các nước đang phát triển nói chung và Việt Nam nói riêng. Do đó, đây là thời cơ để các doanh nghiệp bán lẻ không ngừng lên kế hoạch, đổ tiền giành thị trường và nổ ra một cuộc cạnh tranh khốc liệt nhằm tìm kiếm chỗ đứng của mình trong nhận thức của người tiêu dùng nước sở tại, và là bước đà để tiến đến thời đại bán lẻ mới.

Vũ Hoài Nam(Tổng hợp từ tạp chí Giáo dục, Kinh doanh, thời báo đầu tư, Marketing chiến lược,...).