Cơ hội nào cho du lịch tàu biển

du-lich-tau-bienTừ cuối năm 2008, do ảnh hưởng của khủng hoàng tài chính thế giới, khách du lịch tàu biển quốc tế đến Việt Nam bắt đầu sụt giảm, kéo dài đến năm 2010. Từ đầu năm nay, những chiếc tàu du lịch nước ngoài dần xuất hiện trở loại và hứa hẹn sẽ nhộn nhịp từ năm tới. Tuy nhiên, để mảng du lịch này phát triển còn nhiều việc phải làm.

Tiếp thị trực tiếp là chính

Việt nam có hơn 800 công ty lữ hành quốc tế nhưng số doanh nghiệp đón tàu du lịch nước ngoài chỉ đếm trên đầu ngón tay. Trong số đó, số công ty thực sự làm công việc của một công ty du lịch tiếp cận trực tiếp, giới thiệu, bán sản phẩm cho các hàng tàu rồi phục vụ khách đến thì lại càng hiếm hoi.

Theo những người làm việc lâu năm trong ngành, các công ty du lịch trong nước khó tiếp cận các hãng tàu quốc tế do rào cản ngôn ngữ, khoảng cách địa lý và điểm đến Việt nam chưa hấp dẫn. Việt nam mới chỉ là một điểm cho tàu ghé qua chứ chưa phải là nơi đổ khách trong bản đồ du lịch tàu biển thế giới.

Ông lê Quang Thắng, Trưởng phòng Du lịch tàu biển Công ty Dịch vụ lữ hành Saigontourist, cho rằng người Việt Nam đi giao dịch với các hãng tàu rất khó. Dù khả năng giao tiếp tiếng Anh có lưu loát đến mấy thì cũng không thể hiểu đối tác bằng người bản địa. Thêm vào đó, khoảng cách giữa Việt Nam và những trung tâm du lịch tàu biể ở Mỹ, Châu Âu rất xa nên khó giữ mối quan hệ chặt chẽ với đối tác.

“Mối quan hệ, cách tiếp cận với các hãng tàu thường phải là những mối quan hệ trực tiếp, nhưng doanh nghiệp trong nước vẫn chưa thể có văn phòng đại diện ở những thị trường muốn phát triển, cũng như chưa có người nước ngoài để thực hiện những công việc này nên đây là điểm yếu khi giao dịch”, ông Thắng nói.

Tương tự như hoạt động tiếp thị của các mảng du lịch khác, mảng tàu biển cũng chỉ là đi hội chợ và gặp trực tiếp đối tác. Tuy nhiên, xu thế hiện nay là tiếp thị trực tiếp, giới thiệu sản phẩm và thậm chí đấu giá ngay tại trụ sở của hãng để đưa tàu về. Hầu như những cuộc gặp tại hội chợ khó có thể có được những đối tác tiềm năng vì mảng du lịch tàu biển hẹp hơn, từng hàng hầu như đã có đối tác.

“Mỗi năm, chúng tôi có hai lần đi hội chợ chuyên ngành Seatrade ở Mỹ và Châu Âu vì đây là hai trung tâm du lịch tàu biển lớn của thế giới, nơi các hãng tàu đặt văn phòng và cũng là nơi cung cấp nguồn khách. Đi dự hội chợ để làm ấm lại mối quan hệ, cập nhập thông tin để vạch kế hoạch kinh doanh cho ít nhất năm năm tới. Vì thế, mỗi chuyến đi như thế này thường kéo dài cả tháng. Tuy nhiên, tốt nhất vẫn là gặp trực tiếp”, ông Thắng cho biết.

Lợi thế của Saigontourist là kiêm luôn đại lý hàng hải. Hiện tại, sản phẩm tour, dịch vụ cầu cảng trong nước đều không mới nên việc vừa cung cấp dịch vụ trong nước vừa cung cấp dịch vụ du lịch, vừa có thể cung cấp được tất cả các dịch vụ từ cầu bến, dịch vụ, giấy phép cảng, thị thực cho tàu… mang lại lợi thế cho công ty khi đấu thầu với công ty khác.

Những công ty khác như Viet Excursions thì chọn cách liên kết với một vài công ty hàng hải khác để đi tiếp thị chung.

Ông Phan Xuân Anh, Chủ tịch của Viet Excursions, cho biết mỗi chuyến đi tiếp thị kéo dài hơn một tháng, nhưng việc chờ đối tác sắp lịch hẹn còn khó hơn. “Có đối tác chúng tôi đã báo hẹn từ tháng 2 nhưng đến tháng 6 mới gặp được vì họ quá bận”.

Với công ty này, các chuyến đi gặp đối tác là để chào sản phẩm mới, cùng đối tác xem lại những trục trặc của năm trước, xem các cảng được chấm điểm như thế nào, tour có sức hút ra sao. Nếu khách không phàn nàn, doanh số cao, lượng bán tour cho khách trên tàu đạt 60-70% thì nhất định hãng sẽ tiếp tục đưa tàu đến. Thậm chí, hãng sẽ ưu tiên để đưa tàu mới vào khi cảng được đánh giá cao. Chẳng hạn vừa ròi SilverSea đưa tàu biển mới nhất, tàu SilverSpirit, đến cảng Hải Phòng.

“Có những hãng chúng tôi phải ngồi cả ngày, đi qua các phòng ban, từ bộ phận lo về chỗ ngủ, tour, bảo hiểm … để làm việc. Với mảng du lịch tàu biển, doanh nghiệp phải đàm phán trực tiếp với hãng tàu nên cần người có kinh nghiệm, kiến thức và mối quan hệ tốt để đàm phán trong các chuyến đi”, ông Xuân Anh nói.

Rào cản

Việt Nam được đánh giá là có lợi thế để phát triển du lịch tàu biển với hơn 3.000 km bờ biển cùng hàng ngàn đảo lớn, nhỏ chạy dọc theo chiều dài đất nước, cùng giá trị về cảnh quan, văn hóa đặc sắc và chính trị ổn định để thu hút khách tàu biển. Thêm vào đó, Việt Nam lại tọa lạc trên tuyến đường giữa hai trung tâm du lịch tàu biển trong khu vực là Singapore và Hong Kong, tiện lợi để kéo khách đến.

Tuy nhiên, từ hàng chục năm qua, ngành du lịch tàu biển vẫn phát triển ì ạch. Năm đón được nhiều khách nhất (năm 2002) cũng chỉ hơn 300.000 lượt khách tàu biển. Lượng khách này liên tục giảm trong khi tổng lượng khách quốc tế đến vào năm ngoái là 5 triệu lượt. Vì thế mục tiêu đón 1 triệu lượt khách tàu biển năm 2015 như ngành du lịch đã đưa ra tại hội nghị phát triển tàu biển năm 2007 là một ước muốn khá xa vời.

Hiện nay cơ quan du lịch quốc gia vẫn chưa có chương trình quảng bá riêng dành cho mảng tàu biển. Trong khi các nước khác như Trung Quốc đã có gian hàng giới thiệu, nâng cao hình ảnh điểm đến tại hội chợ du lịch tàu biển chuyên ngành cũng như phát triển hàng loạt dịch vụ cảng biển du lịch cho khách thì ngành du lịch Việt Nam chưa lần nào tham gia các sự kiện chuyên ngành này. Doanh nghiệp khi tham gia hội chợ cũng đồng thời giới thiệu luôn hình ảnh du lịch quốc gia, công việc vốn thuộc về cơ quan quản lý du lịch.

Vấn đề lớn nhất mà các hàng tàu than phiền là tour tại các điểm đến quá cũ vẫn chưa được giải quyết. Chẳng hạn, khách đến Hạ Long chỉ được đi thuyền kayak rồi công ty lữ hành đưa thêm tour lên Yên Tử. Nay, để làm mới chương trình, công ty lữ hành kéo đến Hà Nội. Tuy nhiên cái mới này sẽ không kéo dài vì dịch vụ tại chỗ không thay đổi. Tour ở TPHCM và Tiền Giang cũng tương tự, thậm chí còn làm khách phàn nàn hơn vì phải mất nhiều thời gian di chuyển hơn trước do kẹt xe. Đó là chưa kể việc chưa có cảng cung cấp những dịch vụ mua sắm cho khách. Có cảng, mỗi khi tàu đến lại thấy người bán ùn ùn dựng tạm vài gian hàng bán vali, băng đĩa, đồ lưu niệm… rồi dẹp ngay sau đó trong khi nhu cầu của khách tàu biển rất lớn.

Hạ tầng giao thông kém cũng là rào cản lớn. Chưa kể việc cảng thiếu dịch vụ du lịch cho khách, chỉ việc di chuyển 180 km từ Hà Nội đến Hạ Long mà phải mất bốn giờ đã làm đối tác ngần ngại”, ông Thắng của Saigontourist nói.

Hiện tại, ngành du lịch tàu biển toàn cầu vẫn chưa hồi phục nên rất nhiều đối tác cạnh tranh làm cho giá tour của khách giảm hơn trước. Tuy nhiên, giữ giá lại là vấn đề nan giải của các công ty trong nước vì chi phí luôn thay đổi theo chiều hướng tăng cao.

Ông Xuân Anh cho rằng doanh nghiệp trong nước không thể cạnh tranh về giá với các nước lân cận. Chẳng hạn, giá xe cho khách tham quan hiện cao gấp đôi so với Campuchia, số lượng xe lại thiếu, thậm chí nhà hàng, dịch vụ cũng khó. Tính chung, giá dịch vụ tại Việt Nam cao hơn khoảng 20% so với các điểm đến khác. Để gỡ khó về dịch vụ, công ty đã thử bàn với đối tác là không đưa tàu đến vào cuối tuần nhưng các hãng cho rằng khó thực hiện ở các điểm đến khác. “Nhiều địa phương muốn hút khách tàu biển nhưng đầu tư cho mảng này, từ con người, hạ tầng, dịch vụ vẫn không có nên chúng tôi rất khó để chuẩn bị dịch vụ cho khách, đặc biệt là vào dịp cuối tuần khi phải chia sẻ dịch vụ với khách trong nước”, ông nói.

Đào Loan - TBKTSG