Mất thương hiệu cho “người ngoài”

matthuonghieuXây dựng thành công thương hiệu có thể mất cả chục, thậm chí cả trăm năm nhưng dường đánh mất chỉ trong tích tắc, nhất là khi các ông chủ người Việt chủ quan để bị thâu tóm hoặc đơn giản chỉ là bán giá cao.

Mới chỉ qua quý I/2012, đã có quá nhiều thương vụ mua bán DN trong nước bởi các nhà đầu tư ngoại quốc. Có ý kiến lo ngại cho sự lép vế của DN trong nước khi làn sóng nhà đầu tư ngoại quốc thâu tóm các Cty trong nước. Song, cũng có người cho rằng, đó là dấu hiệu tốt, khi chủ trương của Chính phủ muốn tái cơ cấu lại nền kinh tế.

Mất thương hiệu

Chỉ vài hôm trước Ngày Thương hiệu VN (20/4), thị trường tài chính xôn xao với thông tin một thương hiệu nổi tiếng của VN là Phở 24 có thể vĩnh viễn rơi vào tay của các đại gia nước ngoài. Dự đoán trên xuất phát từ thông tin được tung ra hôm 18/4 cho biết, Highlands Coffee mua 100% cổ phần của Phở 24, trong khi chính Highlands Coffee lại bán 50% cho Jollibee. Thông tin giá cả mua bán và các chi tiết khác không được công khai và ông chủ Phở 24 Lý Quí Trung cũng không hề lên tiếng về vụ M&A này. Mặc dù vậy, trong giới đầu tư tài chính, những lời đồn đại cho biết, giá cho giao dịch nói trên là hơn 20 triệu USD và đây là một bước trong lộ trình thâu tóm toàn bộ Highlands lẫn Phở 24 của Jollibee - một tập đoàn bán lẻ Philippines.

Bên cạnh đó, tập đoàn nổi tiếng sản xuất xi măng gần 100 năm của Thái Lan – SCG, đã bỏ ra chỉ 5,5 triệu USD, nhưng mua tới 99% số cổ phần Cty chuyên sản xuất ximăng trắng Bửu Long (Đồng Nai). Không chỉ nắm vai trò chi phối toàn bộ CTCP Đầu tư và công nghiệp Bửu Long, SCG còn được quyền sở hữu toàn bộ cơ sở vật chất, nhà máy, hệ thống phân phối của Bửu Long trước đây. Bước đầu, SCG sản xuất xi măng trắng và xám, với công suất 200.000 tấn/năm, phục vụ cho thị trường phía nam.

Thương vụ  nữa là “đại gia” về lĩnh vực nhựa Thái Lan - Tập đoàn The Nawaplastic (Saraburi) cũng vừa mua cổ phần 2 DN sản xuất nhựa lớn của VN, thông qua thị trường chứng khoán. Cụ thể, Saraburi mua vào hơn 9,82 triệu cổ phiếu NTP - tương đương 22,67% cổ phần của Cty CP nhựa Thiếu niên Tiền phong. Trước đó, Saraburi đã mua 5,85 triệu cổ phiếu BMP - tương đương 16,72% cổ phần của Cty nhựa Bình Minh.

Xôn xao dư luận nhất là cuộc “thâu tóm” thương hiệu bánh kẹo lớn thứ nhì của VN – thương hiệu Bibica – của Tập đoàn Lotte (Hàn Quốc). Theo ý kiến của các chuyên gia trong lĩnh vực này, với việc sở hữu 38% số cổ phần, Lotte nắm chức Chủ tịch HĐQT, đủ để có thể điều khiển, vận hành Cty theo ý mình. Người ta lo ngại trong tương lai, thương hiệu Bibica đứng thứ 2 VN chỉ sau Kinh Đô sẽ bị triệt tiêu hoặc lép vế so với thương hiệu toàn cầu Lotte.

Có thể thấy, việc gây dựng thương hiệu là không hề dễ dàng. Những người chủ DN có thể phải bỏ ra rất nhiều tiền và mất rất nhiều thời gian để có thể có được một thương hiệu nổi tiếng nhưng trên thực tế đó cũng là một miếng mồi rất ngon mà nhiều người nhòm ngó.

Hay mất thị trường

Xét ở khía cạnh người đi mua, dường như vụ mua Phở 24 thông qua Highlands Coffee của Jollibee là để khai thác thương hiệu này cho toàn bộ chuỗi bán lẻ của tập đoàn này ở Philippines, cũng như khai thác trên các thị trường khác trên thế giới. Thương vụ mua bán của Lotte với Bibica cũng vậy, có ý kiến cho rằng, chỉ bằng việc mua bán trên, Lotte đã có thể sản xuất sản phẩm của mình ngay tại VN. Thừa hưởng trên 20.000 cửa hàng phân phối, bán lẻ của Bibica, bánh kẹo Lotte sẽ sớm chiếm lĩnh thị trường VN. Ngược lại, thương hiệu Bibica sẽ mai một, bị khống chế; tệ hơn, nhà đầu tư ngoại sẽ “hô biến” như Unilever “hô biến” thương hiệu kem đánh răng Dạ Lan...

Việc các cổ đông chiến lược ngoại thâu tóm các DN nội địa đang dấy lên nhiều điều đáng lo ngại khi họ nhắm tới việc thống trị những lĩnh vực sản xuất và phân phối tiềm năng tại VN. Nói như ThS Phạm Hoài Huấn, mất đi một cái tên DN cũng không có gì ghê gớm, nhưng vấn đề nguy hiểm hơn là một số ngành sản xuất và và hệ thống phân phối tiềm năng sẽ bị rơi vào tay các đối tác nước ngoài. Rõ ràng, các đối tác nước ngoài có thể sẽ rất nhanh chóng chiếm lĩnh thị trường trong nước với giá rẻ. Họ tất nhiên không tốn công sức xây dựng nhà máy, xây dựng thương hiệu cũng như xây dựng hệ thống phân phối. Lấy ví dụ như Cocacola Ngọc Hồi, hay vụ Shisedo chính là những điển hình trong việc DN mất luôn thị trường.

Hơn thế, điều lo ngại lớn nhất là ngay cả những lĩnh vực sản xuất hàng lương thực, thực phẩm, tiêu dùng cũng sẽ bị thống trị bởi các thế lực nước ngoài, giống như mảng sản xuất thức ăn cho gia súc, gia cầm. Nếu điều này xảy ra thì ảnh hưởng đối với nền kinh tế là rất lớn. Khi đó, ngay cả việc muốn phát triển những lĩnh vực thuộc về thế mạnh như trồng trọt, chăn nuôi... cũng sẽ rất khó khăn.

 Mặc dù nguy cơ là lớn và rõ ràng như vậy nhưng hiện tại dường như sự hỗ trợ từ các chính sách bảo vệ các ngành sản xuất trong nước là rất thấp. Luật Cạnh tranh hiện không có quy định đề cập đến việc một nhà sản xuất nắm thị phần chi phối mặt hàng nào đó ở nước ngoài khi mua cổ phần số lượng lớn của các DN nắm thị phần chi phối cùng mặt hàng đó tại VN có bị hạn chế hay phải báo cáo cơ quan quản lý VN. Hơn thế, những khe hở trên TTCK cũng sẽ khiến các DN nội địa thiếu kinh nghiệm khó thoát khỏi những tập đoàn già đời nước ngoài. Trường hợp room 49% cho nhà đầu tư nước ngoài là hoàn toàn có thể lách được nếu đối tác ngoại thực hiện đầu tư thông qua một Cty VN.

Thay lời kết

Mặc dù vậy, hiện tượng nhà đầu tư ngoại đổ vốn vào mua bán, sáp nhập DN ở VN là một tín hiệu chứng tỏ sự thu hút dòng vốn đầu tư của nước ngoài. Ông Lê Phụng Hào - Chủ tịch Hiệp hội Makerting VN cho rằng: “Việc các nhà đầu tư nước ngoài mua lại DN trong nước cũng là hình thức đầu tư gián tiếp, là tín hiệu tốt về dòng vốn ngoại quốc đổ vào VN. Trong tình hình hiện nay, các nhà đầu tư nước ngoài sẽ rất khôn ngoan, chọn đúng thời điểm DN trong nước gặp khó khăn để họ đặt vấn đề. Mua lại DN, nhà đầu tư ngoại không tốn kém nhiều như đầu tư trực tiếp, không cần phải xây dựng mới, đầu tư mới, họ đã có mọi cái sẵn có từ nhà máy, nhân công, cho đến hệ thống phân phối... đã có thể hoạt động ngay. Họ chỉ quản lý, thay đổi điều hành sản xuất - kinh doanh theo cách của họ là xong. Vấn đề đặt ra ở đây là về phía chúng ta, cần phải có giải pháp kiểm soát, cho họ đầu tư ở mức độ nào để DN trong nước còn giữ vai trò chi phối, không để mất các thương hiệu Việt, vốn được gây dựng tốn kém bao công sức hàng chục năm mới có được”.

Trao đổi với DĐDN, ông Chiến khẳng định, Bibica đã rút ra được nhiều bài học xung quanh sự việc này dù rằng đề xuất của cổ đông lớn Lotte Confectionery (Lotte) tại Cty CP Bibica (BBC) đổi tên DN thành Cty CP Lotte - Bibica dù không diễn ra trong kỳ ĐHCĐ vừa qua.

 

Ông Trương Phú Chiến - Phó chủ tịch HĐQT kiêm TGĐ Bibica

 

- Thưa ông, nhiều cổ đông đang lo ngại thương hiệu Bibica có khả năng biến mất. Còn ông ?

Muốn thay tên Bibica, Cty bắt buộc phải sửa đổi lại điều lệ hoạt động. Theo quy định hiện hành, việc sửa đổi điều lệ Cty chỉ có giá trị pháp lý khi được ít nhất 75% số cổ phần tham dự ĐHCĐ đồng ý. Thứ nhất: Hai thương hiệu “Lotte” và “Bibica” thì tại thị trường VN thì tôi đánh giá “Bibica” sẽ được người tiêu dùng biết đến hơn là “Lotte”. Thứ hai: Lotte đề nghị đổi tên thì phải chứng minh những điểm lợi cho Bibica và cổ đông Bibica.

- Nhưng việc Lotte muốn nâng tỉ lệ sở hữu tại Bibica không phải không thể, thưa ông ?

Trước đây họ muốn tăng tỉ lệ sở hữu nhưng bị hạn chế “room” 49%. Với mức sở hữu hiện tại, muốn mua thêm cổ phiếu BBC bắt buộc phía Lotte phải thực hiện chào mua công khai. Theo tôi Lotte sẽ phải tuân thủ luật pháp VN nên tôi tin sẽ không có chuyện Lotte làm những việc khuất tất chỉ để đạt mục tiêu bằng mọi giá.

- Vậy ông đánh giá thương hiệu Bibica bao nhiêu ?

Theo tôi giá trị của Bibica hiện nay là quá thấp so với giá trị của DN. Giá thị trường của cổ phiếu Bibica thì quá thấp so với thị giá của cổ phiếu. Với giá trị tài sản của Bibica, tôi đánh giá một DN muốn xây dựng phải mất hàng chục triệu USD, thời gian phải ít nhất 5 năm.

- Nhưng nhiều ý kiến cho rằng, nhờ có Lotte, Bibica mới có bước phát triển vượt bậc thời gian qua. Chính vì thế, sự thay đổi này không phải là không tốt, thưa ông ?

Theo hợp đồng giữa hai bên, sự hợp tác mới tính trên từng dự án và hiện nay mới chỉ dừng lại ở dự án Lottepie qua việc chuyển giao công nghệ sản xuất. Tuy nhiên, về phía Bibica, hiệu quả của sự hợp tác trong dự án này chưa như kỳ vọng.

- Nhưng, nếu như vậy thì Lotte đâu có thể “đường đột” đưa ra đề nghị gây sốc trên ?

Hợp đồng Bibica ký với Lotte là văn bản hợp tác toàn diện giữa hai bên. Về phía Bibica, Cty được nhận chuyển giao công nghệ từ Lotte. Đổi lại, Lotte có thể tận dụng mạng lưới của phân phối sẵn có của Bibica để phân phối các sản phẩm nhập khẩu. Tuy nhiên, thời gian vừa qua lợi ích mới nghiêng chủ yếu về phía Lotte. Bibica phát triển doanh số trên thương hiệu Lotte nên thương hiệu Cty không được nâng tầm tương ứng.

Bibica tiếp tục vẫn duy trì mối quan hệ hợp tác do đã có thỏa thuận lúc nhập khẩu dây chuyền và nhận chuyển giao công nghệ, nhưng với các nhãn hàng Lotte muốn phát triển riêng thì các chi phí marketing liên quan phải tính toán lại để phía đối tác chia sẻ chi phí.

- Ngay khi hợp tác, Bibica có nhận thức được việc phải sản xuất dưới thương hiệu Lotte không, thưa ông ?

Thỏa thuận hợp tác đã bao gồm cả điều khoản sử dụng nhãn hiệu Lotte đi kèm với chuyển giao công nghệ. Bibica đã chấp nhận điều này.

Trong hợp đồng ký kết có đề cập đến nội dung này, nhưng để ràng buộc phía VN, đối tác đã sử dụng một số từ ngữ “đa nghĩa”. Đây chính là sơ hở từ phía chúng tôi.

- Trong thời gian gần đây, khá nhiều DN Việt đang bị các đối tác “chèn ép”. Từ kinh nghiệm của mình, ông có chia sẻ gì ?

Rút bài học từ dự án Lottepie, chúng tôi luôn đặt vấn đề cần làm rõ định hướng ngay từ đầu. Bên cạnh các sản phẩm Lotte nhưng Bibica cũng cần xây dựng các thương hiệu sản phẩm của riêng mình. Việc Bibica phát triển xây dựng các nhãn hàng mới không mấy khó khăn do đã chúng tôi đã có kinh nghiệm từ năm 1995 tới nay.

Đối với các DN đang có sự hợp tác, tôi chỉ mong muốn cẩn trọng hơn trong việc thương thảo các điều khoản hợp đồng. Cẩn tắc vô áy náy mà.

Còn với các cơ quan chức năng, tôi nghĩ đối với các DN có cùng một ngành hàng nên để “room” ở mức 25% đối với nhà đầu tư nước ngoài. Có như vậy, DN Việt mới tránh được khả năng bị thôn tính, mất thị trường và quan trọng hơn nền kinh tế mới tránh bị DN ngoại lũng đoạn.

- Xin cảm ơn ông !

Hương Lan thực hiện

Phạm Nguyễn

Theo DDDN